Zwarte rookpluimen boven Parijs, Stadhuis van Limoges in rook opgegaan en plunderaars die ervan doorgingen met dure merktassen. Wat begon met middelbare scholieren die protesteerden tegen de slechte omstandigheden op scholen, eindigde in rellen en nationale massaprotesten. Hoe kan het eigenlijk dat de scholierenprotesten uitmonden in die rellen en wat voor effect heeft dat op de Franse samenleving?
Op de middelbare school Lycee Créteil begon de onrust in midden september. Vanwege het slechte schoolgebouw en te grote klassen besluiten de scholieren het schoolgebouw te blokkeren. Via social media spreidde het vuurtje al snel richting andere middelbare scholen en eind september participeerde 400 scholen met protesten.
‘Wat opvallend is, is dat die vele middelbare scholen iets hebben aangewakkerd dat veel breder in de maatschappij speelt’, zegt Maaike Koffeman, universitair docent Franse taal en cultuur. De protesten blijven namelijk niet lang bij enkel de middelbare scholieren. Studenten uit het hoger onderwijs verklaren zich al snel solidair, maar ook vakbonden, werknemers en de Gele Hesjes voegen zich snel toe aan de protesten. ‘Het is het teken van een heel breed beleefde onvrede over de slechte staat van de Franse publieke voorzieningen’, aldus Koffeman. En als er relschoppers ook nog om de deur komen kijken is zowat het hele land op de been.
De groei van de protesten zorgt ook voor meer verdeeldheid in Frankrijk. Volgens Koffeman speelt de reactie van de politiek een belangrijke rol hierin. Vooral de manier waarop de overheid en de media naar de protesten kijken, draagt bij aan polarisatie. ‘Wat je ziet, is dat er heel erg gefocust wordt in de rechtse media op de relschoppers en de vernielingen, die worden dus gedemoniseerd’, zegt Koffeman. Volgens haar speelt ook de achtergrond van de jongeren een rol in de beeldvorming van mediaplatforms. De demonstranten worden neergezet als jongeren uit achterstandswijken met een migratieachtergrond. ‘Aan de andere kant heb je ook de politie die erg hard optreedt. Dat zorgt voor een nog verdere escalatie.’
Niet alleen onder de Franse inwoners lopen de reacties uiteen, ook in de Franse politiek zorgen de demonstraties voor verdeeldheid. Waar links aangeeft de demonstranten volledig te steunen en dat vernieling soms onderdeel kan zijn van een revolutie, richt rechts zich op geweld op straat. Volgens Koffeman zorgt die tegenstelling ervoor dat de polarisatie in Frankrijk verder toeneemt. Hierdoor raakt de oorspronkelijke aanleiding, de protesterende middelbare scholieren, steeds meer op de achtergrond. Wat begon als protesten tegen slechte omstandigheden op school, is inmiddels uitgegroeid tot een nationale discussie over ongelijkheid in de Franse samenleving.
De Franse overheid heeft 5 miljard euro toegezegd voor beter onderwijs. Hoewel dit klinkt als veel geld, betekent het nog niet veel. Benieuwd waarom? Verslaggever Tessel Keizer spreekt met Frankrijk historicus Niek Pas en sociologiedocent Maxime Parcent. Beluister hieronder het audiofragment.
