‘’De gezondheidseffecten van PFAS zijn klein ’’ vertelde Lubach in een aflevering over PFAS op 29 oktober. In zijn aflevering suggereerde Lubach dat de gezondheidsrisico’s voor mensen minder groot zijn dan vaak wordt voorgesteld. Lubach kreeg kritiek op zijn aflevering vanuit milieuorganisatie Tegengif, zij vonden dat hij de risico’s van langdurige blootstelling bagatelliseerde. De vraag is nu, hoe groot zijn de gezondheidseffecten van PFAS op de mens?
Wat zijn PFAS?
Per- en polyfluoralkylstoffen ( PFAS) zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. Van nature zijn ze niet te vinden in het milieu. PFAS hebben handige eigenschappen: ze zijn onder andere water, vet en vuilafstotend. Ze zijn te vinden in verschillende producten: In smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim en anti-aanbaklagen. Ook worden PFAS gebruikt in verschillende industriële toepassingen en processen.
Hoe schadelijk zijn PFAS?
Het RIVM meldt dat PFAS een risico kunnen vormen voor de gezondheid van mensen en het milieu. Naast de schadelijkheid van de stoffen is de hoeveelheid die iemand binnenkrijgt en hoe vaak of lang dit contact duurt bepalend voor het risico op schadelijke gezondheidseffecten. Mensen kunnen op verschillende manieren in contact komen met PFAS. Bijvoorbeeld via voedsel of drinkwater dat een beetje PFAS bevat. Ook kunnen mensen PFAS binnenkrijgen via producten zoals ski wax, smeermiddelen en waterafstotend impregneermiddel waar PFAS in zitten.
Volgens het RIVM vallen de risico’s in onderzochte situaties meestal mee, omdat de hoeveelheden PFAS die mensen binnenkrijgen relatief laag zijn. Toch kunnen gezondheidsrisico’s niet altijd worden uitgesloten. Vooral langdurige blootstelling is zorgelijk: effecten op het immuunsysteem kunnen volgens het RIVM al optreden bij langdurige blootstelling aan kleine hoeveelheden PFAS.
Mogelijke gezondheidseffecten van PFAS
‘’PFAS worden in verband gebracht met verschillende gezondheidseffecten. Ze kunnen een effect hebben op het immuunsysteem, op het cholesterol in het bloed, effecten op de lever geven en nier- en testiskanker veroorzaken’’ vertelt Coen Berends, persvoorlichter voor het RIVM. ‘’Van de effecten die hier worden genoemd, worden effecten op het immuunsysteem als eerste verwacht. Deze effecten kunnen al optreden als mensen over een langere periode kleine hoeveelheden PFAS binnenkrijgen’’. Ook vertelt Berends over de hoeveelheid PFAS in het lichaam van de gemiddelde Nederlander. ‘’ We hebben ook gekeken hoeveel PFAS Nederlanders in hun bloed hebben. Die niveaus liggen bij de meeste mensen hoger dan de gezondheidskundige grenswaarden, maar tegelijkertijd niet zo hoog dat we verwachten dat mensen er kanker van krijgen’’.
Preventieve maatregelen
Volgens Berends kunnen Nederlanders zelf weinig doen om zichzelf te beschermen tegen PFAS-blootstelling. ‘’ Je kunt gevarieerd eten, zoals het voedingscentrum adviseert. En verder kun je, waar mogelijk, producten kopen die PFAS-vrij zijn. Hiermee voorkom je dat er PFAS in het milieu komt’’. ‘’Het is onmogelijk om PFAS-vrij te eten, omdat het inmiddels over de hele wereld is verspreid’’, voegt Fred Woudenberg, hoofd leefomgeving bij de GGD Amsterdam-Amstelland, toe. Woudenberg benoemt dat het onmogelijk is om PFAS te vermijden. Het is wel mogelijk om je PFAS inname te beperken. Zelfs als er een verbod zou komen op PFAS, dan zouden mensen alsnog honderden jaren worden blootgesteld aan de stoffen vertelt Woudenberg. ‘’Het zit overal en breekt nauwelijks af’’. Het verbod op PFOA en PFOS heeft volgens Woudenberg al wel geleid tot lagere concentraties in bijvoorbeeld moedermelk. ‘’De hoeveelheid die mensen in hun lichaam hebben zullen wel afnemen en bij een totaalverbod ook redelijk snel vermoed ik’’.
Nog volop in onderzoek
Volgens het RIVM is het onderzoek naar PFAS nog volop in ontwikkeling. Chiel Jonker, universitair docent en specialist op het gebied van milieuchemie en ecotoxicologie, geeft aan dat er nog veel onduidelijkheid is. ‘’ Van een enkelel PFAS is bekend dat zij kankerverwekkend is, over de andere soorten heerst er nog veel onduidelijkheid’’. Ook vertelt Jonker dat de lange termijneffecten van sommige PFAS soorten nog niet bekend zijn. ‘’ Het kan zijn dat de effecten van sommigen PFAS soorten pas op lange termijn ontdekt worden.’’
Conclusie
Er is niet één antwoord op de vraag ‘’ zijn de gezondheidseffecten van PFAS klein’’. Er is over bepaalde soorten PFAS duidelijk dat ze kankerverwekkend zijn, over andere soorten heerst nog veel onduidelijkheid. Het onderzoek naar deze soorten is nog volop in ontwikkeling en nieuwe informatie komt nog steeds naar buiten. Ook zijn de lange termijneffecten van sommige PFAS soorten nog niet bekend.
Het RIVM stelt niet dat de gezondheidseffecten van PFAS over het algemeen klein zijn. Juist langdurige blootstelling aan kleine hoeveelheden PFAS kan al negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid.
