Tijdens het debat over de begroting Klimaat en Groene Groei op 4 november deed Gideon van Meijeren (FVD) een uitspraak over de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer en de oorsprong daarvan. Hij stelt dat de menselijke CO₂-uitstoot nauwelijks invloed heeft op het klimaat, omdat het grootste deel van de CO₂-uitstoot afkomstig is uit natuurlijke bronnen, zoals oceanen, vulkanen en rottende planten.
Het percentage CO₂ in de lucht
Om te beginnen kijken we naar de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer. Van Meijeren stelt dat ongeveer 400 van de miljoen deeltjes in de lucht CO₂ zijn. Dat komt neer op 0,04%. Thomas Röckmann, expert natuurkunde en bètawetenschappen van de Universiteit Utrecht, legt uit: “Dat klopt, maar het is wel het broeikasgas dat de meeste invloed heeft op de klimaatverandering.” Guido van der Werf, hoogleraar natuurbranden en koolstofcyclus aan de Universiteit Wageningen, vindt dat het misleidend is van Van Meijeren dat hij expliciet benoemt dat ongeveer 4% van de atmosfeer CO₂ is. Van Meijeren geeft geen extra context bij de cijfers, wat ervoor zorgt dat het probleem kleiner lijkt dan het is. De Universiteit Utrecht heeft in 2023 onderzoek gepubliceerd naar de ontwikkeling van CO₂ en de temperatuur gedurende de afgelopen 66 miljoen jaar. Uit deze studie blijkt dat de CO₂-concentratie in de atmosfeer in ongeveer 14 miljoen jaar niet zo hoog is geweest als nu. Rond 1750 bevatte de atmosfeer ongeveer 280 ppm CO₂ (deeltjes per miljoen). In 2023 was dat ongeveer 420 ppm. Dat is een stijging van ongeveer 50 procent.
De oorzaak van de CO₂-uitstoot
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) doet onderzoek naar de CO₂-cyclus en de klimaatverandering. Dit internationale klimaatpanel van de Verenigde Naties verzamelt en beoordeelt wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering.
In het onderzoek van het IPCC naar de uitstoot van broeikasgassen blijkt dat menselijke activiteiten een grote bijdrage leveren. In 2019 was de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen ongeveer 59 miljard ton CO₂-equivalent*. Daarvan kwam 34 procent uit de energiesector, 24 procent uit de industrie, 22 procent uit landbouw, bosbouw en ander landgebruik en 15 procent uit transport. De overige uitstoot kwam voornamelijk uit gebouwen. De belangrijkste oorzaken zijn onder andere het verbranden van fossiele brandstoffen, industriële productie, landbouw en veranderingen in landgebruik.
Natuurlijke CO₂-uitstoot
Het IPCC heeft in een ander onderzoek, over de natuurlijke koolstofkringloop, gekeken naar de verhouding tussen de uitstoot en opname van CO₂. Hieruit blijkt dat natuurlijke processen grote hoeveelheden CO₂ uitwisselen met de atmosfeer. Maar daarbij laat Van Meijeren een belangrijk onderdeel buiten beschouwing: de natuur neemt ook grote hoeveelheden CO₂ op.
Onder natuurlijke omstandigheden waren deze processen op lange termijn grotendeels met elkaar in evenwicht. Door menselijke activiteiten wordt er extra CO₂ aan de atmosfeer toegevoegd. De natuur neemt een deel daarvan weer op, maar niet alles.
Van der Werf legt uit dat grofweg 4-5% van de CO₂-uitstoot afkomstig is van de mens; de rest is allemaal afkomstig van de natuur. Het grote verschil tussen natuurlijke CO₂-uitstoot en menselijke CO₂-uitstoot is dat het in de natuur een cyclus is. Röckmann verklaart dat de extra CO₂ die de mens uitstoot ervoor zorgt dat de natuurlijke cyclus uit balans valt.
Conclusie
De uitspraak van Gideon van Meijeren is misleidend. Het klopt dat CO₂ ongeveer 0,04 procent van de atmosfeer uitmaakt en dat natuurlijke processen grote hoeveelheden CO₂ uitstoten. Maar hij laat buiten beschouwing dat de natuur ook grote hoeveelheden CO₂ opneemt. Het IPCC stelt dat de stijging van CO₂ in de atmosfeer sinds de industriële revolutie het gevolg is van menselijke activiteiten. Van der Werf en Röckmann stellen dat de cyclus uit balans is geraakt door de uitstoot van de mens. De natuur neemt een deel van deze extra uitstoot op, maar kan niet alles verwerken. Daardoor blijft een deel van de menselijke uitstoot in de atmosfeer achter en neemt de CO₂-concentratie toe.
De uitspraak is dus feitelijk onjuist.
*Het IPCC gebruikt vaak de term CO₂-equivalent. Dat is een manier om verschillende broeikasgassen met elkaar te vergelijken. Omdat methaan, lachgas en andere gassen niet allemaal evenveel warmte vasthouden, worden ze omgerekend naar de hoeveelheid CO₂ die over een bepaalde periode hetzelfde opwarmende effect zou hebben. Zo kunnen wetenschappers alle broeikasgassen bij elkaar optellen.