Met een kartonnen bord begon SvJ-instructeur Wouter Hoes aan een documentaire van vier jaar
‘I’m a documentary filmmaker and would love to hear your story.’ Met die tekst op een kartonnen bord ging SvJ-intstructeur en documentairemaker Wouter Hoes in de zomer van 2022 bij de hekken van Ter Apel zitten. Daar ontmoette hij de uit Rusland gevluchte Serj en Stas. Hij zou hen uiteindelijk 627 dagen volgen voor de driedelige documentaireserie De Verblijfsvergunning, die vanaf zondag 11 oktober te zien is bij de NTR.
Wouter Hoes met zijn kartonnen bord bij het aanmeldcentrum in Ter Apel Foto: Luca Izeboud
In de zomer van 2022 wachten en slapen Serj en Stas dagenlang buiten de hekken van Ter Apel. Door de opvangcrisis is er binnen geen plek voor hen. Ze zijn gevlucht uit Rusland, waar ze als homoseksueel stel niet veilig zijn en de oorlog willen ontlopen. In Nederland hopen ze op veiligheid, maar hun aankomst begon met dagenlange onzekerheid.
Tussen de wachtenden zit Wouter met een kartonnen bord op schoot. Acht dagen rijdt hij verspreid over de zomervakantie vanuit Hilversum naar Ter Apel. ‘In eerste instantie vond ik het wel een beetje spannend, want ik wist ook maar moeilijk wat ik zou aantreffen in Ter Apel.’
Bewust stapte hij niet zelf op mensen af. ‘Ik vond het heel belangrijk dat mensen op mij afstapten en niet andersom’, vertelt Wouter. ‘Deze mensen hebben al superveel meegemaakt en komen dan in zo’n hectische, turbulente periode bij Ter Apel terecht.’
Stas en Serj buiten bij het aanmeldcentrum in Ter Apel
Beeld: Wouter Hoes
Een ontmoeting bij het hek
Een van de mensen die uiteindelijk wél op Wouter afstapt, is Serj. Hij heeft zelf een YouTube-kanaal en is nieuwsgierig naar wat Wouter met zijn kartonnen bord doet. Zo ontstaat het eerste gesprek.
In de ontmoetingen daarna vertellen Serj en Stas steeds meer. Stas protesteerde in Rusland tegen het beleid van Poetin en werd opgepakt. Serj werd mishandeld en sprak zich via zijn YouTube-kanaal uit voor homorechten in Rusland.
‘Volgens mij hadden we met z’n allen een soort van dezelfde visie waarom we dit verhaal graag wilden vertellen’, zegt Wouter. ‘En zo is het balletje gerold.’
Wat met een kartonnen bord begon, groeide uit tot Wouters grootste documentaireproject tot nu toe. Hij volgt Serj en Stas 627 dagen. Inclusief voorbereiding en montage werkt hij uiteindelijk vier jaar aan de serie. ‘Het was een project van de lange adem.’
627 dagen wachten
De focus in de documentaire ligt op de Nederlandse asielprocedure. Naarmate de procedure langer duurde, zag Wouter de onzekerheid bij Stas toenemen. Hij kreeg paniekaanvallen en beschadigde zichzelf. Ook op de relatie tussen Serj en Stas legde de lange periode van onzekerheid steeds meer druk. ‘Ik vond het wel heftiger dan ik voorheen had ingeschat’, vertelt Wouter. ‘Ik heb me erg zorgen om Stas gemaakt.’
Op zulke momenten moest Wouter ook afwegen wanneer hij zijn camera erbij kon houden. Hij bleef daarom regelmatig peilen of Stas nog gefilmd wilde worden. ‘Hij heeft ook weleens een draaidag afgezegd als hij zich echt slecht voelde en dat was natuurlijk helemaal prima.’ Rond dag 400 en 500 werd het volgens Wouter steeds zwaarder. ‘Het was best pittig.’
Voor Wouter verandert het project ook zijn eigen kijk op de asielprocedure. Vooraf dacht hij dat vluchtelingen die eenmaal in Nederland waren in ieder geval het ergste achter de rug hadden. ‘De mentale tol die die extreem lange wachttijden eisen, moeten we niet onderschatten.’
Stas en Serj tijdens een gesprek met hun asieladvocaat over hun verblijfsprocedure
Beeld: Wouter Hoes
Gesloten deuren
Om die procedure van dichtbij te laten zien, moest Wouter ondertussen zelf langs behoorlijk wat gesloten deuren. Het COA, de GGD, VluchtelingenWerk, asieladvocaten en een psycholoog werken uiteindelijk mee aan de documentaire. Zelfs de IND geeft hem toestemming om met zijn camera naar binnen te gaan.
‘De IND toont eigenlijk nooit wat er achter de schermen gebeurt’, vertelt Wouter. Het is hem gelukt om delen van de gehoren te filmen. ‘Ik ben het meest blij dat die deur is opengegaan.’
Vanzelf ging dat niet. ‘Ik heb veel gebeld, gemaild en koffie gedronken’, zegt hij. Volgens Wouter hoort die lange adem bij het maken van zo’n documentaire. ‘Je moet bij héél veel gesloten instanties aankloppen met de vraag of je met je camera naar binnen mag, maar dat is helaas wel de enige manier.’
‘Ik hoop wat nuance aan te brengen’
Nu de serie af is, vindt Wouter het ook spannend hoe deze wordt ontvangen. Asiel is volgens hem een onderwerp waar steeds feller over wordt gedebatteerd. Met De Verblijfsvergunning hoopt hij vooral te laten zien wat er achter alle regels en nieuwsberichten gebeurt.
‘Als we niet weten hoe de asielprocedure eruitziet, hoe kunnen we dan besluiten of het strenger of soepeler moet?’, vraagt hij zich af. ‘Ik hoop wat nuance in de discussie aan te brengen.’
De Verblijfsvergunning is vanaf zondag 11 oktober drie weken lang om 16.25 uur te zien bij de NTR op NPO 2.
