‘Bel mensen, ga erlangs en heb lef’: Freelancers delen hun tips & tricks met SvJ-studenten
Waar vind je je eerste opdrachtgever als je straks klaar bent met studeren? Hoe zet je jezelf in de markt? En hoe bouw je een netwerk op? Het zijn vragen die centraal staan tijdens de Talkshow Freelancen, speciaal voor tweedejaarsstudenten voor het vak Markt Verkennen. Dit jaar kent de talkshow voor het eerst een aanwezigheidsplicht, want: ‘het onderwerp is actueler dan ooit’, menen alle gasten.
De drie freelancers geïnterviewd door Toon Brouwers Foto: Lizet Limburg
In lokaal 2.050 zitten ruim 70 studenten en drie freelancejournalisten klaar om door docent Toon Brouwers het hemd van het lijf gevraagd te worden. Schrijver Jette Pellemans, Amerika-deskundige Carol Rock en programmamaker Bono Siebelink vertellen over de minder glamoureuze kanten van het vak, het belang van een goed netwerk en misschien wel de belangrijkste vraag voor beginnende freelancers: hoe zorg je ervoor dat je werk ook daadwerkelijk iets oplevert?
Over één ding zijn alle drie de journalisten het gelijk eens: Freelancen levert veel voordelen op. ‘Het is heerlijk, die vrijheid om alle opdrachten aan te nemen die je maar wilt’, zegt Pellemans. Er wordt benadrukt dat het prettig is om je niet te verbinden aan één vaste zender, krant of merk. ‘Het maakt je baan een stuk diverser en dat zal ik nooit in een vaste baan kunnen vinden’, voegt Siebelink eraan toe. Carol Rock haakt hierop in en vertelt de studenten wel het eerlijke verhaal van de opdrachtgevers waar je soms mee te maken hebt. ‘Die hebben verwachtingen en daar heb je je gewoon aan te houden, dat is soms best moeilijk.’
Ook benadrukt Pellemans dat het soms wel jammer kan zijn dat je niet op een grote redactie werkt, waar je als team met z’n alle bouwt aan nieuwe dingen. Ze geeft als tip dan ook mee om als freelancer een kantoortje te huren met andere ondernemers; zo behoud je het gevoel van samen naar kantoor gaan.
Money, money, money
Al snel in de show vraagt Toon de studenten in de zaal op te staan als ze een vraag hebben en niet veel later wordt de olifant in de kamer genoemd: Geld. Want verdien je eigenlijk wel goed als freelancer? ‘Ja’, zeggen alle drie de journalisten. ‘Soms zelfs meer dan in loondienst’, aldus Rock. Maar dit wil niet zeggen dat je altijd geld verdient met iets wat je leuk vindt. ‘Gek genoeg is mijn saaiste klus van het jaar ook mijn bestbetaalde klus van het jaar. Het gaat om het schrijven van een jaarrekening voor Quote. Ik moet het ieder jaar weer doen, maar het levert gewoon veel op’, aldus Pellemans. Siebelink beaamt dit: ‘Soms moet er gewoon brood op de plank komen.’
Het geld verdienen schuurt soms met het aannemen van commerciële klussen. Klussen waarbij je journalistieke integriteit wordt aangetast omdat je bijvoorbeeld reclame moet maken voor een bedrijf. De freelancers geven toe dat ze deze klussen moeilijk vinden om te doen, maar dat het soms nodig is om geld in het laadje te brengen.
Een student uit de zaal haakt hierop in en vraagt de freelancers: hoe weet je eigenlijk wat je moet vragen voor elke klus? Een goede vraag vinden de gasten. Maar een heel spicy antwoord kunnen ze er helaas niet op geven. ‘Een werkgever heeft vaak gewoon een tarief en er is echt niet altijd de ruimte om daarover te gaan onderhandelen’, aldus Pellemans. Zeker in het begin raden de gasten aan om niet te ‘brutaal’ te doen in de gesprekken. ‘De kans bestaat dat ze denken ‘ja snotneus, jij wil hier werken en dit is wat je krijgt.’
Toch vindt Rock dat je ook best voor jezelf mag opkomen: ‘Op den duur mag je echt wel onderhandelen. Als je al vijf jaar werkt en een goed cv hebt, mag je best een prijskaartje hebben.’
Poen, prestige en pret
Bono Siebelink benadrukt dat het bij freelancen gaat om balans. Soms kan je wat doen wat je leuk vindt en soms moet je financieel slim zijn. Hij haalt een bekende ondernemersterm erbij: de drie p’s (Poen, Prestige en Pret). Alle drie zijn ze belangrijk in het freelance vak, maar je kan ze niet altijd tegelijk bereiken. ‘Ik probeer altijd twee van de drie af te vinken in een nieuw project’, aldus Siebelink.
Carol knikt en zegt zelfs weleens klussen onbetaald te doen, puur vanwege het prestigegedeelte: ‘Sommige activiteiten staan goed op je cv, dat is ook wat waard.’ Het is een tip die de verslaggever meegeeft aan de studenten. ‘Neem zeker in het begin ook slecht betaalde klussen aan, daar leer je van. Het is goed om veel variatie in je cv te hebben.’
Netwerken
Het is misschien wel het meest benoemde woord van deze middag: netwerken. ‘Allemaal leuk en aardig’, aldus een student uit de zaal. ‘Maar hoe doe je dat?’ Alle freelancers benadrukken gelijk dat je niet zomaar een groot netwerk hebt opgebouwd en dat dit, zeker in het begin, tijd nodig heeft. Toch is het belangrijk om er al vroeg mee bezig te zijn door bijvoorbeeld baantjes aan te nemen bij lokale omroepen. ‘Mijn stage bij AT5 was echt mijn springplank naar Hilversum. Je mocht daar alles proberen, het was net het wilde westen. Een lokale omroep is echt een goed begin’, aldus Rock.
Het kan ook zeker nuttig zijn om naar evenementen te gaan waar andere ondernemers te vinden zijn, vindt Pellemans. ‘Ga naar die borrels, ook als je er echt geen zin in hebt. Laat even je gezicht zien, want het levert echt vaak wat op.’ Carol Rock knikt: ‘Ook deze talkshow van de SvJ is voor mij netwerken.’
Naast de borrels en lokale omroepen zien de journalisten ook sociale media als LinkedIn als een goede bron voor contacten. Ook als je er niet heel handig mee bent, is het belangrijk toch af en toe wat te posten om te laten zien ‘hier ben ik’. Rock geeft aan dat ze op deze manier flink wat klussen heeft binnengesleept.
Tips voor de toekomst
De tweedejaarsstudenten moeten de volgende periode zelf de markt op en een plek regelen om te freelancen. De afsluitende vraag van Toon is dan ook: hebben jullie nog tips voor studenten? ‘Neem zeker in het begin veel klussen aan en doe veel ervaring op’, zegt Pellemans. ‘Maar heb ook geduld. Je hoeft niet als tweedejaarsstudent al voor de Volkskrant te schrijven, bouw het rustig op.’ Bono Siebelink legt uit dat het goed kan zijn om in al die ervaringen wel een niche te vinden waarin jij je helemaal specialiseert. Dit zal ervoor zorgen dat jij eruit springt.
Rock sluit de reeks af met een heldere boodschap: ‘Wees niet bang om mensen te benaderen. Bel mensen op, ga erlangs en heb lef. De leukste opdrachten heb ik overgehouden aan een beetje brutaal zijn. Wees niet bescheiden over je eigen kwaliteit’
