In een reactie op een podcast van Tim Hofman voor het programma BOOS stelde Thierry Baudet op X dat het Oekraïne referendum van 6 april “werd gewonnen door tegenstanders van de huidige oorlog in Oekraïne”. Daarmee suggereert hij dat de Nederlanders die toen tegen stemden dezelfde groep vormen als de huidige tegenstanders van de oorlog en de Nederlandse steun aan Oekraïne. Maar klopt dat? Kun je de nee-stemmers van het referendum zien als tegenstanders van de huidige oorlog in Oekraïne?

Daarvoor moet je eerst even kijken waar het referendum over ging. Het referendum van 6 april 2016 ging over het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne.

Nederlanders mochten zich via een raadgevend referendum uitspreken over een wet die de politieke en economische samenwerking tussen de EU en Oekraïne moest versterken. De vraag op het stembiljet was: Bent u voor of tegen de wet tot goedkeuring van de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne?

 Ongeveer 61 procent van de stemmen was tegen het verdrag. De opkomst was 32 procent, waardoor de uitslag geldig was.

Waarom stemde mensen tegen?

Het referendum ging dus over een samenwerkingsverdrag tussen de EU en Oekraïne en niet over de huidige oorlog.

Wat betekende zo’n nee stem precies? Uit onderzoek blijkt dat tegenstemmers verschillende redenen hadden voor hun keuze. Veelgenoemde argumenten waren zorgen over corruptie in Oekraïne, kritiek op de Europese Uni en angst dat Oekraïne uiteindelijk lid zou worden van de EU.

Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat het stemgedrag niet simpelweg kan worden uitgelegd als steun voor Rusland of juist steun voor Oekraïne. Nederlandse kiezers hadden destijds namelijk weinig vertrouwen in beide landen.

Is er een verband met de oorlog in Oekraïne?

 Dat is de kern van Baudets uitspraak. Hij suggereert dat de mensen die in 2016 tegen het associatieverdrag stemden, dezelfde groep vormen als de tegenstanders van de huidige oorlog in Oekraïne.

Daar zit een belangrijk probleem. Het referendum vond plaats in 2016 en ging over een associatieverdrag. De grootschalige Russische invasie van Oekraïne begon pas in februari 2022. De vraag waar Nederlanders in 2016 over stemden, had dus betrekking op een heel andere politieke situatie dan die van vandaag.

Conclusie

Wat met zekerheid te zeggen is, is dat een meerderheid van de stemmers in 2016 tegen het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne stemde.

Maar de beschikbare bronnen en onderzoeken laten niet zien dat deze groep daardoor automatisch kan worden omschreven als “tegenstanders van de huidige oorlog in Oekraïne”. Het referendum ging over een associatieverdrag, niet over militaire steun, bijvoorbeeld. Bovendien hadden nee-stemmers uiteenlopende motieven voor hun keuze. Daarom kun je niet de conclusie die Bautet op X deed, trekken. Dat is gewoon appels met peren vergelijken. Daarom is de claim dus misleidend, want hij is onvoldoende onderbouwd.

Afbeelding: X Thierry Baudet