Wie eenzaam is, moet vaker onder de mensen komen. Het klinkt als een logische oplossing, maar volgens Corine Dijk, universitair docent Klinische Psychologie aan de Universiteit van Amsterdam, ligt eenzaamheid ingewikkelder.

Uit nieuwe cijfers van het CBS blijkt dat sterke eenzaamheid al ongeveer vijf jaar op hetzelfde niveau ligt. Volgens Dijk moeten we voorzichtig zijn met wat we daaruit concluderen. De cijfers laten zien hoeveel mensen kenmerken van eenzaamheid rapporteren, maar geven volgens haar weinig context over wat daarachter zit. Sommige mensen zitten langdurig vast in eenzaamheid, terwijl het gevoel bij anderen bijvoorbeeld ontstaat tijdens een overgang naar een nieuwe levensfase.

Volgens Dijk is het daarom belangrijk om te kijken naar wat iemand daadwerkelijk mist. Dat verschilt per persoon. Een oudere die een levenspartner verliest, kan bijvoorbeeld vooral de hechte band missen met iemand met wie jarenlang alles werd gedeeld. Een nieuw sociaal contact vult dat specifieke gemis niet zomaar op. “Eenzaamheid is in de basis dat je echt iets mist,” zegt Dijk.

Bij sommige mensen kan eenzaamheid zichzelf bovendien in stand houden. Wie gevoelig is voor afwijzing, kan sterker gaan letten op signalen daarvan. Dat kan vervolgens invloed hebben op hoe iemand zich tegenover anderen gedraagt, waardoor contact moeilijker wordt en een vicieuze cirkel kan ontstaan.

Ook de omgeving speelt een rol. Als iemand ergens nauwelijks aansluiting vindt of niet goed mee kan doen, kan een inclusievere omgeving soms meer betekenen dan extra ontmoetingen organiseren. De oplossing hoeft volgens Dijk dus niet altijd bij de persoon zelf te liggen.

Wat helpt, hangt daarom af van de oorzaak. Wanneer psychologische processen eenzaamheid in stand houden, kan bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie helpen. Voor iemand anders kan een verandering van de sociale omgeving belangrijker zijn.

De belangrijkste misvatting is volgens Dijk dat eenzame mensen vooral “een praatje nodig hebben”. “Veel dingen die we aanbieden zijn oppervlakkig sociaal contact en dat is vaak niet de behoefte die vervuld moet worden,” zegt Dijk.

Luister: reportage over de aanpak van eenzaamheid

Tijdens de landelijke opening van de Week tegen Eenzaamheid op 23 september in Hilversum wordt onderzocht waarom sterke eenzaamheid zo moeilijk terug te dringen blijkt.