Hoe groot is de Nederlandse xtc-productie in vergelijking met de rest van de wereld? PVV-leider Geert Wilders liet daar op 2 september in een bericht op X geen twijfel over bestaan: “We zijn wereldwijd de grootste producent van XTC.” Mondiale, Europese en Nederlandse gegevens wijzen op een grote rol voor Nederland, maar bewijzen die ook dat Nederland wereldwijd op nummer één staat?
Wilders spreekt over xtc, terwijl mondiale rapporten veelal over MDMA spreken. MDMA is de werkzame stof die doorgaans met xtc wordt geassocieerd. Volgens Edward Kleemans, hoogleraar criminologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en deskundige op het gebied van georganiseerde misdaad, vormt dat voor deze vergelijking geen groot probleem. “Xtc is gewoon de populaire naam van MDMA.”
Jaarlijks één miljard xtc-pillen
De Nederlandse Douane ondersteunt de uitspraak van Wilders vrijwel letterlijk. Volgens de overheidsdienst produceren criminelen in Nederland jaarlijks circa één miljard xtc-pillen. “Daarmee is ons land veruit de grootste xtc-producent ter wereld”, schrijft de Douane.
Maar het bepalen van zo’n productieomvang is niet eenvoudig. “Dat doorrekenen is altijd ingewikkeld”, zegt Kleemans. Bij dergelijke schattingen kan volgens hem worden gekeken naar in beslag genomen drugsprecursoren, oftewel grondstoffen voor de productie van drugs. Daaruit kan worden afgeleid hoeveel pillen daarmee in theorie geproduceerd kunnen worden. Wat in Nederland aan grondstoffen wordt gevonden, kan bovendien bestemd zijn voor een veel grotere afzetmarkt dan alleen Nederland.
Nederland springt eruit in mondiale cijfers
Ook het World Drug Report 2026 van UNODC wijst op een grote Nederlandse rol. Volgens het VN-bureau wordt het grootste deel van de xtc op de wereldmarkt geproduceerd in West- en Centraal-Europa. Nederland was tussen 2020 en 2024 het belangrijkste land van vertrek of doorvoer van xtc. Bovendien bevond 40 procent van alle wereldwijd ontmantelde xtc-laboratoria zich in Nederland.
Kleemans plaatst twee kanttekeningen bij dat percentage. “Niet ieder lab is hetzelfde.” Een klein laboratorium telt net als een grote productielocatie als één lab. Daarnaast verschilt per land hoeveel laboratoria worden ontmanteld, geregistreerd en internationaal gerapporteerd.
Ook buiten Europa vindt productie plaats. Kleemans wijst op de productie van synthetische drugs in Zuidoost-Azië, al gaat het daarbij niet per se om xtc. UNODC noemt onder meer Australië, Maleisië, Indonesië, Argentinië, Canada en Chili als landen waar xtc-laboratoria zijn ontmanteld.
Europese cijfers wijzen naar Nederland
Het Europees Drugsrapport 2026 van EUDA stelt dat de Europese MDMA-productie voornamelijk is geconcentreerd in Nederland en België, terwijl Spanje een steeds belangrijkere rol speelt. Van de 59 MDMA-laboratoria die in 2024 in vier EU-landen werden ontmanteld, bevonden zich er 47 in Nederland.
Volgens Kleemans ondersteunen deze cijfers de gedachte dat Nederland vooroploopt. “Op basis van deze beschikbare data zou je dat kunnen zeggen.” Absolute zekerheid geven ze niet: “Op basis van wat er niet bekend is en gemeld is, is het moeilijk te zeggen.”
De Europese cijfers zijn volgens Kleemans onderling beter vergelijkbaar, omdat wordt geprobeerd gegevens van alle Europese landen te verzamelen. Wereldwijde gegevens zijn vaker indirect en sommige landen rapporteren minder volledig.
Wilders is benaderd met de vraag op welke cijfers, onderzoeken of andere bronnen hij zijn uitspraak baseert, omdat dit uit zijn bericht niet blijkt. Voor publicatie is hierop geen reactie ontvangen.
Oordeel: ongefundeerd
De beschikbare bronnen wijzen sterk richting Nederland. De Douane noemt Nederland de grootste xtc-producent ter wereld en ook de cijfers van UNODC en EUDA laten een grote Nederlandse rol zien. Kleemans noemt de uitspraak van Wilders op basis van de beschikbare Europese gegevens eveneens aannemelijk. Toch meten deze cijfers niet rechtstreeks hoeveel xtc ieder land daadwerkelijk produceert. Verschillen in laboratoriumgrootte, registratie en internationale rapportage zorgen ervoor dat op basis van de beschikbare gegevens geen sluitende mondiale vergelijking kan worden gemaakt.
Dat Nederland daadwerkelijk de grootste xtc-producent ter wereld is, is daarmee aannemelijk, maar niet hard vast te stellen. De absolute claim van Wilders is daarom ongefundeerd.
