De ruimte is pikzwart. Dan springen de rode lampen ineens aan, terwijl de geur van chemicaliën je neus binnendringen. De rode lampen in de doka verlichten de apparatuur en alles staat klaar om de filmrolletjes tot leven te brengen.  

Steeds meer jongvolwassenen zoals Suze van Delft (21) kiezen voor analoge fotografie. Ze maakte haar eerste analoge foto’s niet voor een cursus, maar met een kleine wegwerpcamera. ‘Ik vind het nostalgische gevoel heel uniek en warm,’ zegt ze. ‘Je moet echt nadenken voordat je een foto maakt.’ Als voorzitter van Centrum Analoge Fotografie Utrecht ziet Rosa Kolkman die ontwikkeling van dichtbij.  Waar vroeger vooral vijftigplussers de doka (donkere kamer) bezochten, melden zich tegenwoordig opvallend veel jongvolwassenen.

In de doka van CAFU

In de doka hangt en rustige sfeer, via de radio is zacht het geluid popmuziek te horen op de achtergrond. De geur van chemicaliën, die aardig zuur ruikt is een aanslag op je reukzintuigen en de rustgevende sfeer in de doka zorgt ervoor dat je deze extra diep inhaleert. Dat gevoel is precies waarvoor veel mensen komen.  Rosa laat zien hoe een dag eruitziet als je een beginnerscursus bij CAFU volgt over het ontwikkelen van film.

Ze begint met een korte uitleg over het proces. Hierna haalt ze alles weg uit de ruimte wat eventueel licht kan veroorzaken. Alle klokken, lampjes en dingen die heel klein zijn worden even omgedraaid voordat ze de lampen uitdoet. Ze waarschuwt dat ze de lampen uit gaat doen en dan ineens zie je geen hand voor ogen. ‘Meestal kunnen mensen niet aan het donker wennen en dan worden ze vrij zenuwachtig.’ Ze vertelt hardop dat ze de film op een ontwikkelspoel zet en dat deze stap oefening vergt. ‘Je moet ook vertragen, want als je dit heel snel doet zeker in de doka zeg ik wel tegen mijn cursisten van je moet gewoon geduld hebben. Je moet echt gewoon lekker de tijd nemen en ook wel fouten maken om het te leren.’ Daarna stopt ze de spoel in een lichtdichte ontwikkeltank. De lampen gaan weer aan, want de film is nu afgedekt tegen het felle licht.

Hierna vult ze de tank met ontwikkelaar, zodat het beeld op de film langzaam zichtbaar zal worden. Na enkele minuten giet ze de vloeistof eruit en voegt ze het stopbad uit de tweede bak toe, dat de ontwikkeling abrupt stilzet. Daarna volgt het fixeermiddel, dat de laatste lichtgevoelige resten uit de film haalt en het beeld definitief vastlegt. Ze vertelt dat ze altijd oude kleding aanheeft in de doka, zoals nu, omdat je kleren verpest zijn als er iets overheen komt. Tot slot spoelt ze de film met water. De natte strook negatieven hangt ze even later te drogen in een droogkast.

‘Ik zie zeker dat er steeds meer jongvolwassenen komen. Dat er gewoon de behoefte is om iets te doen, iets te maken met je handen zonder dat je met je telefoon bezig bent,’ vertelt Rosa.

Jongvolwassenen slaan massaal fotorolletjes in, wachten geduldig op hun afdrukken en delen hun analoge beelden op Instagram. Maar waarom juist nu? Niet alleen nostalgie speelt een rol. De heropleving van analoge fotografie is onderdeel van een bredere culturele tegenbeweging, waarin jongeren zoeken naar echtheid, vertraging en creatieve autonomie in een tijdperk waarin AI, algoritmes en eindeloze digitale bewerkingen niet meer weg te denken zijn. De trend wordt deels aangejaagd door de zichtbaarheid op sociale media, maar past ook in een groter geheel: de opmars van ‘slow media’.

Volgens professioneel analoog fotograaf Wouter le Duc zit de aantrekkingskracht van analoog niet alleen in het eindresultaat. ‘Er is meer ruimte voor toeval. En toeval is ook gewoon een heel mooi iets.’ Waar digitale fotografie steeds perfecter wordt, blijft film volgens hem onvoorspelbaar. ‘Je weet nooit precies wat eruit komt.’

Volgens Wouter zijn er verschillende soorten analoge camera’s. ‘Je hebt eigenlijk drie type camera’s in alle fotografie. Je hebt klein beeld, dus een wegwerpcameraatje, maar die heb je ook in een professionele uitvoering of betere uitvoeringen. Dat is wel een van de meest toegankelijke. Dan heb je het midden formaat, daar zit ook een rolletje in en daar werk ik mee. Als laatste heb je een technische camera of een groot formaat camera, net hoe je het wilt noemen.’

Terug naar de doka

Nadat de film heeft kunnen drogen is het in de doka tijd voor de volgende stap. ‘Als dat klaar is, dan kunnen we de negatieven bekijken. Knippen we ze en dan ga ik contactvellen maken met de cursisten,’ vertelt Rosa. Pas wanneer de emulsie volledig stabiel is, kunnen ze worden bekeken, geknipt en op een lichtbak worden beoordeeld. Voor Suze is dat precies wat analoge fotografie anders maakt dan digitaal. ‘Je moet accepteren dat je het resultaat niet meteen ziet,’ zegt ze. ‘Dat maakt het juist zo spannend en uitdagend.’ Uit de stroken ontstaat vervolgens een contactvel: een positief overzicht van de hele filmrol, waarmee zichtbaar wordt hoe belichting, compositie en grijswaarden zich van beeld tot beeld verhouden. Dit is volgens Rosa een onderdeel wat vaak langer kan duren tijdens de cursus. ‘Je moet natuurlijk ook gaan selecteren welke foto’s je gaat doen. Ik denk dat dat ook langer duurt, omdat cursisten vaak zijn vergeten wat ze hebben gemaakt. Of veel foto’s lijken heel erg op elkaar, dan probeer ik mijn advies te geven over welke beslissing ze moeten nemen.’

Het contactvel vormt de eerste serieuze selectie, waarna de beste beelden verder worden vergroot in de doka, waar met belichtingstijd, contrast en handmatige ingrepen de uiteindelijke afdruk zal ontstaan.

Jongvolwassenen

Studente Suze is net als vele andere jongvolwassenen fan van de analoge fotografie. Ze was altijd al geïnteresseerd in fotograferen, maar toen ze proefde van de analoge beelden was ze om. Ze maakt nu veel foto’s met haar kleine analoge camera die overal mee naartoe gaat. ‘Dat ik even rustig moet nadenken en niet 100 foto’s van hetzelfde shot heb is voor mij één van de dingen die ik zo aantrekkelijk vind aan analoog fotograferen.’ Ondanks dat deze manier van fotograferen duurder is, vindt Suze deze uitgaves haar geld waard. ‘Ik denk zeker twee keer na voordat ik een foto maak, ook in verband met de kosten. Toch leer je gaandeweg er handig mee te worden en groeit je zelfvertrouwen. Het voelt daarom ook extra goed als een foto eruit komt als ik had verwacht, of juist net mooier is geworden door een kleine imperfectie.’

Analoge fotografie beleeft stevige opleving, Fujifilm profiteert van groeiende vraag naar filmrolletjes

De verkoop van Fujifilm-filmrolletjes kent in de afgelopen jaren een opvallende groei. Volgens het officiële jaarverslag van Fujifilm Holdings (gepubliceerd op 8 mei 2025) heeft de Imaging-divisie in het boekjaar 2024-2025 een omzetstijging van 15,4 procent gerealiseerd ten opzichte van het jaar ervoor, waarmee de totale omzet uitkomt op 542 miljard yen. De operationele winst groeide zelfs met 36,4 procent. Deze resultaten zijn vooral toe te schrijven aan de aanhoudende populariteit van analoge fotografie.

Tegenbeweging

Jongvolwassenen kiezen vooral voor analoog vanwege de traagheid en het tastbare karakter. Het fysieke proces van fotograferen, ontwikkelen en afdrukken vraagt meer aandacht en geduld dan digitaal werken. De esthetiek korrel, kleuren, imperfecties, wordt als authentiek ervaren en biedt ruimte voor persoonlijke expressie. Tegelijkertijd is het een vorm van kritiek op de vluchtigheid en perfectie van sociale media en AI-beelden.

‘Ik denk dat je het natuurlijk eerst hoort over de opkomst van de digitale camera en dat ineens iedereen voor niet heel veel geld een digitale camera kon kopen. Hier kon je gewoon bioscoopfilms mee draaien en dat was allemaal fantastisch. En dat je dan daarna natuurlijk een tegenbeweging krijgt dat mensen ook denken van ik hoef niet 900 foto’s van mijn vakantie te hebben als ik er gewoon 36 heb is het ook heel fijn,’ vertelt Wouter. De heropleving van analoge fotografie past in een bredere culturele trend, waarin jongvolwassenen zoeken naar manieren om te vertragen. Net als de populariteit van vinyl, slow fashion en handgeschreven brieven, is het een reactie op de constante prestatiedruk en het gevoel van onthechting door digitalisering.

Vergoten in de doka

Aan het einde van de cursusdag komt alles samen bij de vergroter. Het apparaat projecteert het gekozen negatief op een vel lichtgevoelig papier, terwijl Rosa nauwkeurig de instellingen afstelt. Met de lensopening en belichtingstijd bepaalt ze hoeveel licht het papier krijgt. Sommige foto’s vragen om extra ingrepen. Met kleine stukjes karton of haar handen houdt ze delen van het beeld tijdelijk af van het licht of geeft ze juist extra belichting. In de analoge fotografie staan die technieken bekend als doordrukken en tegenhouden, een voorloper van de bewerkingen die tegenwoordig in Photoshop worden uitgevoerd.

‘Sommige negatieven vragen er echt om,’ zegt ze terwijl ze naar een afdruk kijkt die langzaam vorm krijgt. In een tijd waarin foto’s direct op een scherm verschijnen en net zo snel weer verdwijnen, eindigt de dag hier met iets tastbaars. Een afdruk die niet alleen het resultaat is van een foto, maar van een proces. Net als Suze blijven veel jongvolwassenen hangen tussen controle en toeval. Niet alles hoeft scherp, direct of perfect te zijn, soms is het juist de onzekerheid van een filmrol die de foto zoveel waarde geeft. Misschien is dat wel precies waarom zoveel jongvolwassenen hun weg naar de doka vinden.