Bijna een miljoen Nederlandse huishoudens hebben een houtgestookte installatie. Voor veel mensen brengt een brandende houtkachel gezelligheid en warmte in huis. Tegelijkertijd komt er bij het verbranden van hout fijnstof vrij. En dat heeft gevolgen voor de luchtkwaliteit en onze gezondheid.
Een knisperend haardvuur: voor veel mensen hoort het bij de koude wintermaanden. Toch is houtstook niet zo onschuldig als het misschien lijkt. Volgens cijfers van het CBS hebben ongeveer een miljoen Nederlandse huishoudens een houtgestookte installatie, zoals een houtkachel of open haard. Meestal gebruiken zij die niet als hoofdverwarming, maar als extra warmtebron.
Dat houtstook populair blijft, blijkt ook uit een onderzoek van Ipsos I&O uit 2025. Daaruit komt naar voren dat 28 procent van de Nederlanders weleens hout stookt. In 2023 was dat nog 21 procent. Gezelligheid is met 68 procent de meest genoemde reden om hout te stoken. Daarnaast gebruikt 36 procent hout als bijverwarming en noemt 30 procent besparen op de energierekening als reden.
Een flinke bijdrage aan fijnstof
Maar die gezelligheid heeft ook een keerzijde. Bij het verbranden van hout komen verschillende schadelijke stoffen vrij, waaronder fijnstof. Dat zijn kleine deeltjes die in de lucht terechtkomen en bij het inademen in de luchtwegen kunnen komen.
Hoe groot de bijdrage van houtstook is, blijkt uit cijfers van het Compendium voor de Leefomgeving. In 2024 was houtstook door consumenten verantwoordelijk voor 24 procent van de totale uitstoot van de fijnere fractie van fijnstof (PM2,5) door Nederlandse bronnen. Het gaat hierbij niet alleen om houtkachels, maar ook om bijvoorbeeld open haarden en buitenvuren. De bijdrage aan de gemiddelde fijnstofconcentratie in Nederland lag dat jaar rond de vijf procent.
Dat verschil is belangrijk: uitstoot gaat over de hoeveelheid fijnstof die bronnen produceren, terwijl de concentratie aangeeft hoeveel fijnstof daadwerkelijk in de lucht aanwezig is. Ook verkeer, industrie, landbouw en bronnen uit het buitenland spelen daarbij een rol.
Niet alleen de gebruiker ademt rook in
De gevolgen van houtrook blijven bovendien niet altijd binnen de eigen woning. Rook uit een schoorsteen verspreidt zich door de omgeving. Daardoor kunnen ook buren en andere omwonenden de stoffen inademen.
Volgens het RIVM kan blootstelling aan fijnstof gezondheidsklachten veroorzaken. Vooral mensen met bestaande long- of hart- en vaatziekten, ouderen en kinderen zijn gevoelig. Zij kunnen eerder of meer klachten krijgen wanneer ze fijnstof inademen. Denk bijvoorbeeld aan benauwdheid en problemen met de luchtwegen.
Saskia Kloet van het Longfonds houdt zich bezig met de gevolgen van houtrook voor de gezondheid. Zij legt uit welke risico’s het inademen van fijnstof met zich meebrengt. Het Longfonds wil mensen vooral bewuster maken van de gevolgen van houtstook. Niet iedereen staat namelijk stil bij wat er vrijkomt wanneer een houtkachel wordt aangestoken.
Bewustwording in plaats van een verbod?
Toch is stoppen met houtstoken voor veel mensen niet vanzelfsprekend. De houtkachel is voor sommigen een belangrijke bron van warmte, terwijl anderen vooral genieten van de sfeer. Ook de kosten van energie kunnen een rol spelen bij de keuze om hout te stoken.
Dat laat zien dat de waarschuwingen over houtrook niet automatisch betekenen dat mensen hun kachel uitlaten. Het Longfonds richt zich daarom op het vergroten van de kennis over de gevolgen. Want voordat mensen hun gedrag kunnen aanpassen, moeten ze zich eerst bewust zijn van wat houtrook met de luchtkwaliteit en gezondheid kan doen.
