AMSTERDAM – Amsterdam-Noord is voor zijn bereikbaarheid vrijwel volledig afhankelijk van de IJ-veren. Jaarlijks stappen zo’n 29 miljoen reizigers aan boord, omgerekend bijna 80.000 per dag. Toch kampt vervoerder GVB al langere tijd met een tekort aan pontschippers. Op dit moment staan er ongeveer dertig vacatures open. Volgens een woordvoerder van GVB is dat geen op zichzelf staand probleem: ‘Net als veel andere organisaties in de nautische sector heeft GVB te maken met een krappe arbeidsmarkt.’

Minder frequentie, niet minder verbinding

Het tekort is voor reizigers niet onzichtbaar. Op sommige momenten moet de dienstregeling worden aangepast, bijvoorbeeld doordat een tweede of derde pont op verbindingen als IJplein-Centraal Station of Buiksloterweg-Centraal Station niet wordt ingezet. De verbinding zelf blijft daarbij overeind, benadrukt het GVB, maar reizigers kunnen dan wel iets langer moeten wachten.

Om de druk op de bezetting te verlichten, overweegt het GVB om op een beperkt aantal verbindingen een nieuw bemanningsmodel in te voeren: één schipper in plaats van twee. Dat mag volgens de geldende wet- en regelgeving voor een vrijvarende pont, zolang er één gekwalificeerde schipper aan boord is. GVB voegt daar in de praktijk nog een pontwachter aan toe, waardoor de bemanning volgens het vervoersbedrijf ruimer blijft dan wettelijk verplicht. De invoering gebeurt volgens het GVB stapsgewijs, met een geactualiseerde risico-inventarisatie en doorlopende monitoring van de effecten op veiligheid en werkdruk.

Zorgen bij personeel

Niet iedereen is gerust op die aanpak. Personeel en de ondernemingsraad van het GVB noemden het plan eerder onverantwoord, met een mogelijke staking als gevolg. GVB zegt daarover in gesprek te blijven met medewerkers en hun vertegenwoordigers: ‘Als uit evaluaties blijkt dat veiligheid of werkdruk onder druk komt te staan, kunnen aanpassingen worden gedaan.’

Wervingscampagnes en een nieuwe opleidingsroute

Voor de langere termijn zet het GVB in op meerdere sporen tegelijk: arbeidsmarktcampagnes, gerichte werving, interne opleidingsmogelijkheden en de doorgroei van pontwachter naar schipper. Opvallend is een samenwerking met Veerdiensten Nederland aan een aparte opleidings- en certificering route specifiek voor schippers van vrijvarende veren. Nu geldt nog de standaard route voor binnenvaartschippers, een vierjarige opleiding die volgens het GVB maar beperkt aansluit bij het specifieke werk op een pont. Een gerichtere route moet de instroom vergroten, zonder dat dit volgens het vervoersbedrijf ten koste gaat van veiligheid of vakbekwaamheid.

Een stad die leunt op haar veren

Hoe zwaar Amsterdam-Noord leunt op de pont, werd deze week extra zichtbaar. Bij de landelijke OV-staking besloot de gemeente Amsterdam de IJtunnel voor fietsers dicht te houden, uit angst voor onveilige situaties door de verwachte drukte, want bij een vergelijkbare situatie in 2019 vonden acht ongelukken plaats bij de tunnel. Bewoners van Noord kregen het advies om die dag zoveel mogelijk thuis te werken. Het is niet de eerste keer dat een staking blootlegt hoe kwetsbaar de verbinding is: ook in 2019 deed de toenmalige wethouder Sharon Dijksma een dringend beroep op staker om in elk geval de belangrijkste ponten te laten varen.

Het GVB zelf trekt daaruit een duidelijke conclusie: ‘Dat tijdens een stakingsdag direct wordt gezocht naar alternatieven onderstreept hoe belangrijk de verbinding over het IJ is voor bewoners, scholieren, werknemers en bezoekers.’ Tegelijkertijd benadrukt het vervoersbedrijf dat veiligheid voorop blijft staan: ‘De veerdienst vervult een essentiële publieke functie en daarom investeert het GVB juist in voldoende personeel, opleiding en een toekomstbestendige organisatie van de veren.’

Of dat genoeg is om het personeel gerust te stellen, moet nog blijken. Voor nu vaart de pont gewoon, de vraag is hoe lang dat vanzelfsprekend blijft.