Elon Musk wil met Terafab in Texas op grote schaal geavanceerde chips produceren voor zijn bedrijven. Dit kan worden gezien als een gevolg van de CHIPS & Science Act die in 2022 werd getekend door toenmalig president Joe Biden. Als onderdeel van deze wet werd 52,7 miljard dollar beschikbaar gesteld voor het stimuleren van chipproductie en onderzoek naar halfgeleiders in de VS. Dit kan grote invloed hebben op de geopolitieke verhoudingen. Maar hoe realistisch zijn de plannen van Musk eigenlijk?

Elon Musk wil met zijn geplande chipfrabriek Terafab jaarlijks één terawatt aan rekenkracht kunnen produceren. De fabriek in Texas moet chips leveren voor onder meer Tesla-auto’s, robots en de AI-infrastructuur van SpaceX. SpaceX en Tesla maakten in augustus bekend aanvankelijk 16,8 miljard dollar in het project te willen investeren, terwijl verdere uitbreidingen de kosten aanzienlijk kunnen verhogen (Reuters).

Als het Musk lukt om met Terafab een grote speler te worden in de halfgeleiderindustrie, zou dat op de lange termijn grote gevolgen kunnen hebben voor de geopolitiek. Echter, Musk staat er om bekend bij nieuwe projecten aanvankelijk zeer ambitieuze doelen te stellen, om die vervolgens slechts gedeeltelijk te bereiken. Voor het inschatten van de geopolitieke gevolgen van dit project is het belangrijk om te weten in hoeverre zijn doel haalbaar is. Om de haalbaarheid van de plannen van Musk te onderzoeken, heeft onze redactie navraag gedaan bij verschillende experts die recent onderzoek hebben gedaan naar dit onderwerp. 

Een fabriek is nog geen complete productieketen

Kuan-Yu Lin, als onderzoeker verbonden aan het Graduate Institute of International Politics van National Chung Hsing University in Taiwan, onderzoekt onder meer de geopolitiek van het chipbeleid. In zijn artikel The Governance Trap of Strategic Autonomy, analyseert hij hoe overheden proberen minder afhankelijk te worden van buitenlandse chipproductie. Hij waarschuwt dat een te sterke nadruk op zelfvoorziening ook problemen kan veroorzaken, zoals gebrekkige coördinatie en minder flexibiliteit.

Volgens Lin kan Terafab de Amerikaanse productiecapaciteit vergroten, maar is volledige onafhankelijkheid aanzienlijk moeilijker te bereiken. Hij stelt: “Establishing fabrication facilities is not equivalent to recreating an entire semiconductor ecosystem.”

Daarmee wijst hij op de internationale keten achter een chip. Nederland levert geavanceerde lithografiemachines via ASML, Japan speelt een belangrijke rol bij materialen en productie apparatuur en Taiwan is cruciaal voor de productie van de meest geavanceerde chips. Ook gespecialiseerd personeel, leveranciers en technische kennis zijn noodzakelijk. Lin omschrijft de fabriek daarom als slechts één onderdeel van een veel groter industrieel systeem.

Geld is niet het enige probleem

Ook Philip Nock, research fellow en promovendus aan de Universiteit Bonn, benadrukt de onderlinge afhankelijkheid in de sector. In zijn promotieonderzoek bestudeert hij mondiale ketens in de halfgeleiderindustrie en de technologische concurrentie tussen de Verenigde Staten en China. In zijn reactie op onze vragen zegt hij dat hij geen directe inzichten heeft in Terafab, maar vanuit zijn onderzoek naar de internationale chipindustrie wel kritisch kijkt naar de plannen.

Volgens Nock zijn chips afhankelijk van een vergaande internationale samenwerking en gespecialiseerde kennis. Hij stelt: “no country, not even the US or China, is autonomous regarding microchip production.”

Andy Chin, promovendus in International Political Economy aan King’s College London, wijst daarnaast op de financiële en praktische uitdagingen. Hij onderzoekt de economische relaties tussen Taiwan en China binnen de internationale IT- en chipketen. Chin noemt het bereiken van de schaal van gevestigde Aziatische producenten “Extremely difficult, and capital is only part of the problem.”

Als voorbeeld noemt hij Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), dat voor 2026 tientallen miljarden dollars aan investeringen heeft gepland. Naast geld beschikt het bedrijf over decennia aan productie-ervaring en een uitgebreid netwerk van gespecialiseerde leveranciers. Musk kan volgens Chin niet simpelweg dezelfde positie verwerven door een nieuwe fabriek neer te zetten.

Betrouwbaarheid van productie

Daniel Nenni, oprichter van het gespecialiseerde platform SemiWiki en al ruim veertig jaar actief in de halfgeleiderindustrie, is positiever over de behoefte aan extra productiecapaciteit. Hij verwacht dat tekorten aan chips voorlopig een probleem blijven. Dat betekent echter niet automatisch dat Terafab zijn doelstellingen kan halen.

Op de vraag wat de grootste praktische uitdaging is, antwoordt Nenni: “Yield. The ability to manufacture good die.” Daarmee doelt hij op het aandeel chips dat na productie daadwerkelijk goed functioneert. Een fabriek kan veel chips proberen te produceren, maar levert pas bruikbare capaciteit wanneer voldoende chips aan de kwaliteitseisen voldoen.

Nenni ziet samenwerking met een gevestigde fabrikant daarom als belangrijk. Hij noemt “A partnership with TSMC or Intel where TSMC or Intel would run the fabs” als mogelijke route naar een geloofwaardiger productieproject. Volgens Reuters zei Musk op 7 oktober echter dat zijn bedrijven Terafab zelf zullen bouwen en beheren, terwijl Intel betrokken blijft. Een eventuele rol van TSMC is nog niet volledig uitgewerkt.

Minder afhankelijk, maar niet onafhankelijk

De reacties wijzen op een belangrijk onderscheid: Terafab kan de Amerikaanse productiecapaciteit vergroten, maar dat maakt de Verenigde Staten niet meteen zelfvoorzienend. Ook bij succesvolle productie blijven gespecialiseerde machines, materialen en kennis uit andere landen nodig.

Kuan-Yu Lin omschrijft het terughalen van chipproductie naar de Verenigde Staten daarom als “a reorganization of interdependence rather than a complete separation from Taiwan”.

Het is dus niet zo dat de Amerikaanse afhankelijkheid van Taiwan voor de productie van chips meteen voorbij is als het Elon Musk lukt om daadwerkelijk een enorme productiecapaciteit op te zetten. Wel zal dat de afhankelijkheidsrelatie tussen deze twee grote spelers in de wereld van de halfgeleiderindustrie zeker veranderen.

Wil je meer weten over de mogelijke geopolitieke gevolgen van Terafab? Luister dan naar de volgende reportage. Jelte Leijendeckers ging namelijk langs bij Melle Scholten. Hij is lecturer aan de Universiteit Twente en heeft onderzoek gedaan naar de invloed van de halfgeleiderindustrie op de geopolitiek.