De wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg zijn lang en personeelstekorten lopen op. Het kabinet wil daarom de mentale gezondheidszorg veranderen. Naast professionele behandelingen moet er meer aandacht komen voor mentale gezondheid in de samenleving. Op een zorgboerderij ervaren deelnemers hoe activiteiten, buiten zijn en structuur kunnen bijdragen aan hun welzijn. De vraag is welke plek deze vorm van ondersteuning krijgt binnen de plannen van het kabinet.
In de houtwerkplaats van een zorgboerderij is Tycho met zijn handen bezig. Hij werkt met hout en richt zich op de taak die voor hem ligt. Het praktische werk helpt hem om zich beter te voelen en geeft hem voldoening. Op de zorgboerderij kan hij bezig zijn met iets tastbaars, in plaats van alleen stil te staan bij wat er in zijn hoofd omgaat.
Voor mensen die mentaal niet lekker in hun vel zitten, kan een vaste plek om naartoe te gaan waardevol zijn. Deelnemers kunnen er werken, buiten zijn en contact hebben met anderen. Eigenaar Astrid ziet van dichtbij wat de boerderij te bieden heeft en welke rol de dagelijkse activiteiten spelen.
Kabinet wil de ggz veranderen
De situatie op de zorgboerderij sluit aan bij een bredere discussie over de mentale gezondheidszorg in Nederland. Op 2 oktober presenteerde het kabinet nieuwe maatregelen voor mentale gezondheid en de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Aanleiding zijn onder meer de lange wachtlijsten, de oplopende personeelstekorten en de moeite die mensen met ernstige psychische problemen hebben om passende zorg te krijgen.
Het kabinet wil de beschikbare capaciteit van de ggz gerichter inzetten voor mensen met ernstige psychische problemen. Ook wil het groepsbehandelingen en hybride behandelingen vaker inzetten wanneer dat mogelijk is. Daarnaast wil het kabinet onderzoeken welke veranderingen in de praktijk daadwerkelijk werken.
Niet iedere hulpvraag vraagt volgens het kabinet om een behandeling binnen de ggz. Ook ondersteuning op school, op het werk en in de wijk kan een rol spelen. Daarom wil het kabinet verschillende vormen van hulp beter met elkaar verbinden en meer aandacht besteden aan het versterken van de mentale gezondheid in de samenleving.
De plannen richten zich dus niet alleen op de behandeling van psychische klachten, maar ook op de omgeving waarin mensen leven. Ontmoetingsplekken, beweging, natuur en sociale contacten worden daarbij genoemd als factoren die kunnen bijdragen aan het welzijn van mensen.
Een plek buiten de behandelkamer
Op de zorgboerderij komen verschillende van die elementen samen. Deelnemers kunnen er praktisch bezig zijn en een dagstructuur opbouwen. Voor Tycho is de houtwerkplaats een plek waar hij iets kan doen dat hem voldoening geeft. Het werk is daarmee meer dan alleen een dagelijkse activiteit.
Astrid kan vanuit haar ervaring als eigenaar uitleggen wat de zorgboerderij deelnemers biedt. De behoeften verschillen per persoon, waar de ene deelnemer graag met dieren werkt, haalt de ander juist plezier uit klussen of buiten bezig zijn. De activiteiten bieden deelnemers de mogelijkheid om op hun eigen manier aan de dag deel te nemen.
Een zorgboerderij is daarmee niet automatisch een vervanging voor psychologische behandeling. Mensen met ernstige psychische problemen kunnen professionele hulp nodig hebben. De boerderij kan wel een aanvullende plek zijn waar deelnemers structuur, sociale contacten en betekenisvolle bezigheden vinden.
Hoeveel ruimte is er voor deze vorm van zorg?
De kabinetsplannen moeten nog in de praktijk worden getoetst. Het is daarom nog niet duidelijk welke veranderingen uiteindelijk worden doorgevoerd en wat die betekenen voor zorgboerderijen. Ook blijft de vraag hoe verschillende vormen van ondersteuning met elkaar kunnen samenwerken.
Voor mensen die wachten op psychische hulp is het belangrijk dat passende ondersteuning beschikbaar is. Tegelijkertijd vraagt het versterken van mentale gezondheid om meer dan alleen veranderingen binnen behandelinstellingen. De omgeving waarin iemand leeft en de mogelijkheden om mee te doen in de samenleving spelen eveneens een rol.
Of zorgboerderijen een grotere rol krijgen binnen de plannen van het kabinet, moet nog blijken. Het voorbeeld van Tycho laat in ieder geval zien waarom het gesprek over mentale gezondheid niet alleen over wachtlijsten en behandelkamers hoeft te gaan, maar ook over de plekken waar mensen in het dagelijks leven steun en structuur kunnen vinden.
