‘Dit is een achteruitgang ten opzichte van de huidige praktijk.’ Dat zei Rebecca Gomperts, abortusarts en oprichter van Women on Waves, in een artikel van de Volkskrant van 2 oktober. Met deze uitspraak bedoelt Gomperts dat het wetsvoorstel van Lisa Vliegenthart om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen en onder te brengen in het zorgrecht, abortuszorg minder toegankelijk maakt dan onder de huidige regelgeving. Maar klopt dit? Wordt abortuszorg minder toegankelijk als het wetsvoorstel van Lisa Vliegenthart wordt aangenomen?

Pro-lid Lisa Vliegenthart diende op 28 september het wetsvoorstel ‘Wet abortus is zorg’ in bij de Tweede Kamer. Met dit voorstel wil het Tweede Kamerlid abortus uit het strafrecht schrappen en verplaatsen naar het zorgrecht. Rebecca Gomperts zegt in het artikel van de Volkskrant voorstander te zijn van het schrappen van abortus uit het strafrecht. De abortusarts en oprichter van Women on Waves, een ngo die opkomt voor de rechten van zwangere personen, heeft echter kritiek op het voorstel van Vliegenthart. Haar kritiek slaat vooral op de memorie van toelichting. Volgens Gomperts zou het wetsvoorstel abortus minder toegankelijk maken. Waar een abortuspil eerst via telefoon of mail verkregen kon worden, moet de patiënt straks fysiek langskomen, wat niet voor iedereen mogelijk is.

Wetgeving rond abortus

Momenteel is abortus strafbaar volgens artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht en mag abortus alleen worden uitgevoerd onder de voorwaarden die in de Wet afbreking zwangerschap (Wafz) staan. Zo moet de handeling uitgevoerd worden door een arts in een ziekenhuis of kliniek met een vergunning. Daarnaast moet de arts zich aan bepaalde kwaliteits- en zorgvuldigheidseisen houden. Deze wetgeving is sinds 1984 bijna ongewijzigd gebleven. Waar abortus eerst volledig strafbaar was, is vanaf 1984 de vrouw niet langer strafbaar bij het ondergaan van een abortus. Ook zijn er kaders gesteld waarbinnen abortus wel legaal uitgevoerd kan worden. Het argument om abortus in het strafrecht te zetten komt volgens het artikel Abortus: Strafrecht of zorg? uit het Nederlands Tijdschrift voor Strafrecht voort uit de bescherming van de botsende belangen van de vrouw en het ongeboren leven. Abortus wordt niet als reguliere zorg bestempeld, omdat het ongeboren leven niet werd gezien als onderdeel van het lichaam van de vrouw.

Mocht het wetsvoorstel worden aangenomen, dan komt artikel 296 uit het strafrecht te vervallen. De voorwaarden die beschreven staan in de Wet afbreking zwangerschap worden verplaatst naar de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). In de memorie van toelichting is te lezen dat hierbij de inhoud van de voorwaarden niet verandert. ‘Het wetsvoorstel bewerkstelligt alleen maar dat de strafbaarstelling van abortus verdwijnt met het schrappen van artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht’, concludeert Martin Buijsen, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit.

Abortus en toegankelijkheid

Vliegenthart vertelt in een interview met Trouw dat wanneer abortus wordt bestempeld als reguliere zorg in plaats van een misdaad, dit de toegankelijkheid tot abortus vergroot. ‘Voorstanders van het voorstel beweren dat er van de strafbaarstelling van abortus een chilling effect uitgaat’, vertelt Buijsen. ‘Doordat het uiteindelijk om een strafbaar feit gaat, zouden vrouwen en ook uitvoerende artsen het idee hebben dat ze daarmee meewerken aan een strafbaar feit.’ Dat idee zou vrouwen ervan weerhouden abortuszorg te zoeken. Vliegenthart wil abortus uit het strafrecht halen om dat chilling effect weg te nemen. Buijsen zegt echter dat er nooit onderzoek is gedaan naar het chilling effect of de consequenties ervan. ‘Of dat chilling effect een reële basis heeft, is maar de vraag, want vrouwen worden door het strafrecht niets verweten. Het is de aborteur die met de straf bedreigd wordt.’

Dat dit wetsvoorstel de toegang tot abortus moet vergroten, staat haaks op de claim van Gomperts. Zij stelt juist dat het ‘een achteruitgang ten opzichte van de huidige praktijk’. Haar argument is dat het met het wetsvoorstel niet meer mogelijk is abortuszorg telefonisch of per mail te krijgen. Er verandert echter inhoudelijk niets aan de tekst van de wet. ‘Zowel de huidige wetgeving als het voorstel gaan ervan uit dat de vrouw een arts persoonlijk fysiek ziet en spreekt’, zegt Buijsen. ‘Eerlijk gezegd, geloof ik dat het schrappen van abortus uit het Wetboek van Strafrecht van geen betekenis is voor de bestaande abortuspraktijk in Nederland’, aldus Buijsen.

Conclusie

Rebecca Gomperts’ claim is niet waar. Het wetsvoorstel ‘Wet abortus is zorg’ regelt het vervallen van artikel 296 uit het Wetboek van Strafrecht en het verplaatsen van voorwaarden waaronder abortus legaal is van de Wafz naar de Wkkgz. Het enige wat verandert, is dat abortus niet meer als misdaad wordt bestempeld. De regels rondom abortus blijven hetzelfde. Dit betekent dat het wetsvoorstel de toegankelijkheid tot abortus niet verslechtert.