Wat is propaganda precies? Luister hier de reportage.
Wie propaganda zegt, zal al snel bij de naziminister Joseph Goebbels uitkomen. De man die een belangrijke rol speelde bij het verspreiden van de ideeën van Adolf Hitler. Ideeën die we vandaag de dag wereldwijd beschouwen als iets afschuwelijks, maar waar een groot deel van de Duitse bevolking in 1933 achter bleek te staan. Hoe kon dit gebeuren? En wat deed Goebbels om deze ideologie over te brengen?
Frank van Vree (hoogleraar geschiedenis van oorlog aan de universiteit van Amsterdam) legt uit dat Goebbels niet alles zelf heeft bedacht. Hij liet zich onder andere inspireren door de Franse massapsycholoog Gustave Le Bon, het fascistische Italië van Mussolini en de Sovjet-Unie. Vooral in de Sovjet-Unie werd volgens Van Vree al vanaf de jaren twintig propaganda en cultuurpolitiek gebruikt om de bevolking te beïnvloeden en de ideeën van de staat te verspreiden.
Wat de propaganda van Goebbels bijzonder maakte, was volgens Van Vree de enorme schaal waarop deze werd toegepast. De propaganda was overal aanwezig en moest de Duitse bevolking voortdurend bereiken. Daarbij speelde Goebbels zelf een belangrijke rol. Hij bemoeide zich persoonlijk met verschillende onderdelen van het propagandabeleid en probeerde daar tot in detail controle over te houden.
Goebbels wilde niet alleen informatie verspreiden, maar ook de gevoelens van mensen beïnvloeden. Hitler werd neergezet als de sterke leider die Duitsland weer groot kon maken. Tegelijkertijd werden Joden en andere groepen als vijanden afgeschilderd. Door propaganda op verschillende manieren en op grote schaal te verspreiden, probeerde het naziregime de bevolking achter zijn ideologie te krijgen.
Volgens Van Vree was vooral de manier waarop het naziregime grote bijeenkomsten organiseerde opvallend. Daarbij werden enorme mensenmassa’s ingezet om een gevoel van macht en eenheid te creëren. Ook filmmaker Leni Riefenstahl en architect Albert Speer speelden hierbij een belangrijke rol. Riefenstahl legde de indrukwekkende bijeenkomsten vast in films, terwijl Speer betrokken was bij de vormgeving van grote evenementen.
Van Vree ziet deze massale bijeenkomsten als een belangrijk onderdeel van de propaganda van Goebbels. Hij noemt de enorme, overdonderende spektakels waarbij mensenmassa’s in een soort choreografie worden bewogen. Volgens hem is dit een van de belangrijkste esthetische erfenissen van het nazisme.
Toch is het volgens Van Vree moeilijk om te bepalen hoe succesvol de propaganda van Goebbels precies was. Duitsland verloor uiteindelijk de oorlog en het vertrouwen in het naziregime nam af. Daarom is het volgens hem niet vanzelfsprekend om de propaganda van Goebbels de meest succesvolle ooit te noemen.
