“De islam is de enige religie die gebruikmaakt van de wet om zich herhaaldelijk en versterkt te laten horen.” Dat zei André Flach van de SGP tegen de Telegraaf. De uitspraak van Flach komt uit de discussie over een initiatiefwetsvoorstel van de SGP en JA21 om versterkte gebedsoproepen vanaf vaste plaatsen te verbieden. Op 5 oktober 2026 dienden Flach en Eerdmans een aangepaste versie van het wetsvoorstel in.
Om deze uitspraak te factchecken, moeten we eerst bekijken welke wet Flach aanhaalt en wat daarin staat. In zijn uitspraak verwijst Flach naar artikel 10 van de Wet openbare manifestaties (WOM). Daarin staat: ‘Klokgelui ter gelegenheid van godsdienstige en levensbeschouwelijke plechtigheden en lijkplechtigheden, alsmede oproepen tot het belijden van godsdienst of levensovertuiging, zijn toegestaan.’ Dit artikel bepaalt ook dat de gemeenteraad regels mag stellen over het geluidsniveau en de duur. Met versterkt geluid wordt het gebruik van bijvoorbeeld luidsprekers of geluidsinstallaties om geluid harder te maken of verder te laten klinken bedoeld.
De huidige formulering van deze wet stamt uit 1988. De mogelijkheid voor gebedsoproepen werd toen nadrukkelijk aan de wet toegevoegd via een amendement van kamerlid Van Otterloo. De regering had de gebedsoproep eerst niet apart in de wet gezet, omdat zij van mening was dat deze al werd beschermd door de vrijheid van godsdienst in artikel 6 van de Grondwet. De Tweede Kamer wilde meer duidelijkheid en voegde de oproep om een geloof of levensovertuiging te belijden daarom toe aan de wet. De wet maakt geen onderscheid tussen islam, christendom of andere religies. Volgens religiewetenschapper Pooyan Tamimi Arabis deze wet bewust zo geformuleerd, zodat de wet niet alleen voor één religie zou gelden. ‘Als je een wet opstelt, dan ga je die wet zo bedenken dat het zo weinig mogelijk discrimineert’, aldus Tamimi Arab.
Om de claim van Flach te controleren, moeten we niet alleen kijken naar wat de wet inhoudt, maar ook naar het gebruik van versterkte gebedsoproepen in andere religies. Of de Islam de enige religie is die gebruiktmaakt van versterkte gebedsoproepen, ligt genuanceerd. Structurele, versterkte gebedsoproepen vanaf een vaste plaats komen in Nederland vooral voor bij moskeeën, maar andere groepen kunnen volgens Tamimi Arab ook gebruikmaken van versterkt geluid.
Zijn onderzoek uit 2017 over de versterkte islamitische gebedsoproep (de azan) in Nederland noemt onder andere The Passion, een religieus evenement georganiseerd door onder meer de evangelische omroep, waar gebruik wordt gemaakt van versterkte livemuziek, geluidsinstallaties en geluidseffecten op straat en op pleinen. Ook volgelingen van de Hare Krishna-beweging trekken door binnensteden met openbare straatprocessies waarin gebruik wordt gemaakt van versterkt of publiekelijk hoorbaar gezang en muziek. Volgens artikel 10 van de WOM is dit toegestaan. Tamimi Arab zegt hierover: ‘Neem bijvoorbeeld de Hare Krishna-beweging. Als zij met een luidspreker door Amsterdam willen lopen tijdens een processie, dan mag dat.’
Om te kunnen beoordelen of de islam de enige religie is waarbij gebruik wordt gemaakt van versterkte gebedsoproepen, moet ook worden gekeken naar religieuze geluiden van andere religies. Kerkklokken en een islamitische gebedsoproep zijn verschillende soorten geluiden. Christelijke kerken gebruiken traditioneel kerkklokken. Dat geluid komt vanzelf uit een klok en er is geen menselijke stem of elektronische versterking voor nodig om het te kunnen horen. De islamitische gebedsoproep wordt door een persoon uitgesproken of gezongen. Om die stem buiten de moskee over een groter gebied hoorbaar te maken, wordt meestal wel elektronische versterking gebruikt. Toch vallen ze beide onder artikel 10 van de WOM. ‘Juridisch gezien worden kerkklokken en islamitische oproepen tot gebed vanuit de wet op hetzelfde vlak geplaatst,’ zegt Tamimi Arab. ‘Het is ook niet zo dat je kerkklokken niet zachter of harder kunt laten klinken. Als het geluid onredelijk hard wordt, of de openbare orde bedreigt, dan kan de gemeente de duur, het tijdstip en het volume beperken. ‘Dat geldt voor iedereen. Het is alleen niet de bedoeling dat de beperking zodanig is dat er niets meer van het geluid te horen is.’
Conclusie
De uitspraak van Flach klopt deels, maar heeft nuance nodig. In Nederland maken vooral moskeeën gebruik van een versterkte gebedsoproep vanaf een vaste plek. Maar de wet biedt deze mogelijkheid niet alleen aan de islam. Artikel 10 van de Wet openbare manifestaties geldt voor verschillende religies en levensovertuigingen. Ook andere religieuze groepen mogen dus versterkt geluid gebruiken, bijvoorbeeld tijdens een processie. Dit doen zij dan ook, alleen niet vanaf een vaste plek. De islam is in Nederland voor zover bekend de enige religie waarbij vanaf een vaste plek regelmatig een versterkte gebedsoproep klinkt. De uitspraak van Flach klopt daarom deels, maar heeft wel nuance nodig.
