Meer dan honderd nepnieuwswebsites werden ontdekt in aanloop naar de Duitse parlementsverkiezingen van februari 2025. Dat blijkt uit onderzoek van het journalistieke onderzoeksplatform CORRECTIV. De websites maakten deel uit van de Russische beïnvloedingscampagne Storm-1516. Via de websites werden onder andere misleidende verhalen over Duitse politici verspreid. Daarbij werd gebruikgemaakt van kunstmatige intelligentie en deepfake-technologie. Maar hoe makkelijk is het tegenwoordig om zulke nepbeelden te maken?
Van mislukte filmpjes naar realistische video’s
In 2023 ging er een filmpje van acteur Will Smith die spaghetti eet viraal. De AI-video zag er destijds nog erg onnatuurlijk uit. Zijn gezicht vervormde en zijn bewegingen klopten niet. Inmiddels is de kwaliteit van AI-video’s flink verbeterd. Volgens de Bulgaarse AI-Engineer Aleks Kalvin, is het verschil tussen toen en nu gigantisch. zo wijst hij op de nieuwe AI-videomodellen zoals Seedance van ByteDance en Veo 3.1 van Google. Deze modellen behoren tot de krachtigste AI-videogeneratoren van dit moment. ‘Vroeger vervormden gezichten vaak en klopten de bewegingen niet. Tegenwoordig kunnen AI-modellen video’s maken waarin de belichting, bewegingen en omgeving veel beter op elkaar aansluiten.’
Bijna iedereen kan een deepfake maken
Niet alleen de kwaliteit is veranderd, ook het maken van deepfakes is toegankelijker geworden. Voor een eenvoudige deepfake is tegenwoordig bijna geen technische kennis meer nodig. Zo kunnen sommige programma’s al aan de slag met alleen een foto of een tekst. ‘Je ziet dat de technologie neemt steeds meer technische barrières wegneemt. Dingen waarvoor je vroeger moest programmeren, kun je tegenwoordig gewoon aan een AI vragen. In principe kan bijna iedereen ermee beginnen’, zegt Aleks.
De kwaliteit van AI-video’s komt volgens hem onder andere door de grote hoeveelheden beeldmateriaal waarmee AI-modellen worden getraind. Daardoor leren ze patronen herkennen, zoals gezichtsbewegingen, licht en schaduwen. Die kennis gebruiken ze om nieuwe beelden te maken.
Hoe herken je een deepfake?
AI kan ook worden gebruikt om nepbeelden te herkennen. Modellen kunnen bijvoorbeeld afwijkingen in gezichtsbewegingen, belichting en geluid opsporen. Toch ziet Kalvin meer mogelijkheden in het controleren van de herkomst van beeldmateriaal. Hij noemt C2PA, een internationale technische standaard waarmee informatie over de herkomst en bewerkingen van beeldmateriaal kan worden vastgelegd. Volgens de organisatie achter C2PA kunnen deze gegevens helpen om te controleren hoe een afbeelding of video tot stand is gekomen.
‘Ik denk dat we uiteindelijk verder komen met verplichte herkomstverificatie dan met alleen AI-detectie. In plaats van achteraf proberen te achterhalen of iets nep is, kunnen we beter bij de bron controleren waar beelden vandaan komen.’ Herkomstverificatie is volgens Kalvin niet waterdicht. Daarom ziet hij vooral mogelijkheden in een combinatie van beide technieken: controleren waar beelden vandaan komen en AI inzetten om verdachte video’s te onderzoeken.
Wie is verantwoordelijk?
Ook de Europese Unie probeert misleiding met AI tegen te gaan. Artikel 50 van de Europese AI-verordening bevat transparantieregels voor AI-gegenereerde en gemanipuleerde beelden. Sinds 2 augustus 2026 gelden hiervoor verplichtingen, waaronder het herkenbaar maken van bepaalde AI-content. Toch denkt Aleks dat de technologie zich sneller ontwikkelt dan de mogelijkheden om deepfakes tegen te houden. Volgens hem zijn grote investeringen in beveiliging en controle nodig. Ook vraagt hij zich af wie daarvoor verantwoordelijk moet zijn: de overheid of de bedrijven die de AI-modellen ontwikkelen? De uitdaging ligt daarmee niet alleen bij het herkennen van nepbeelden, maar ook bij de vraag wie verantwoordelijk is voor de gevolgen van steeds realistischer wordende AI.
De opkomst van AI maakt het steeds makkelijker om overtuigende nepbeelden te verspreiden. Maar hoe worden zulke beelden ingezet om de publieke opinie te beïnvloeden? In de bijbehorende audio gaat oud-Ruslandcorrespondent Olaf Koens in op de manier waarop Rusland desinformatie gebruikt om verdeeldheid binnen Europa te zaaien. Hij vertelt waarom het Kremlin daar belang bij heeft en hoe propaganda onderdeel is van de Russische strategie.