De Britse minister van Binnenlandse Zaken Shabana Mahmood deed begin oktober een opvallende uitspraak over vrouwelijke migranten in Noord-Frankrijk. In de podcast The Rest Is Politics: Leading zei ze: “You can almost guarantee that every woman that’s in the north of France has probably been raped along the journey.” Daarmee suggereert ze dat bijna iedere vrouw die via Noord-Frankrijk richting het Verenigd Koninkrijk reist onderweg is verkracht. Maar is zo’n brede uitspraak eigenlijk te onderbouwen?
The Guardian schreef ook over de uitspraak. Mahmood geeft in het interview zelf geen bron of percentage. Ze spreekt bovendien over “every woman that’s in the north of France”, een heel brede groep. Daar kunnen vrouwen tussen zitten met verschillende nationaliteiten, routes, reisduur en ervaringen. Om zo’n uitspraak te kunnen doen, zou er dus onderzoek moeten zijn dat juist deze groep goed in kaart brengt.
Dat vrouwelijke migranten tijdens hun reis risico lopen op seksueel geweld staat wel vast. Het Mixed Migration Centre sprak sinds 2019 met 28.242 vrouwen op verschillende migratieroutes. Van hen gaf minstens 11,5 procent aan onderweg seksueel geweld te hebben meegemaakt. Onder vrouwen die via Libië reisden liep dat percentage op tot 38 procent. Het zijn hoge cijfers, maar ze zeggen niet dat bijna iedere vrouw in Noord-Frankrijk is verkracht. Bovendien gaat het hier om seksueel geweld in brede zin, niet alleen om verkrachting.
Ben Brindle, onderzoeker bij The Migration Observatory van de University of Oxford, kent geen openbare cijfers waarmee Mahmoods uitspraak kan worden onderbouwd. “I’m not aware of any publicly available data on this,” zegt hij. Volgens hem laten onderzoeken wel zien dat seksueel geweld tijdens migratiereizen “not uncommon” is en vaak niet wordt gemeld.
Brindle wijst daarbij ook op het probleem dat onderzoeken over verschillende groepen gaan. Sommige studies gaan over vrouwen die via Libië reizen, andere over vluchtelingen in Europa of vrouwen in opvanglocaties. Volgens hem kun je die percentages niet zomaar gebruiken voor vrouwen in Noord-Frankrijk. De onderzochte groepen en routes verschillen daarvoor te veel van elkaar.
Ook onderzoek in Frankrijk laat zien dat het probleem groot is. In een studie gepubliceerd in The Lancet Regional Health – Europe werden 273 vrouwelijke asielzoekers onderzocht. Van hen gaf 26,3 procent aan in het voorafgaande jaar in Frankrijk seksueel geweld te hebben meegemaakt. Bij 4,8 procent ging het om verkrachting. Daarnaast zei een groot deel van de vrouwen al vóór aankomst in Frankrijk seksueel geweld te hebben meegemaakt.
Ook dit onderzoek kan Mahmoods uitspraak niet bevestigen. De onderzochte vrouwen verbleven in Zuid-Frankrijk en waren niet specifiek vrouwen die via Calais of andere plekken in Noord-Frankrijk naar het Verenigd Koninkrijk probeerden te reizen.
Dat vrouwen in Calais en omgeving extra kwetsbaar zijn, blijkt wel uit ander onderzoek. Onderzoek naar vrouwen aan de grens bij Calais laat zien dat zij te maken kunnen krijgen met gendergerelateerd en seksueel geweld. Zulke onderzoeken laten vooral zien dát het gebeurt, maar geven geen betrouwbaar percentage voor alle vrouwen in Noord-Frankrijk.
Professor Jenny Phillimore van de University of Birmingham doet al jaren onderzoek naar seksueel en gendergerelateerd geweld tijdens gedwongen migratie. Zij benadrukt dat het probleem ernstig is, maar dat precieze aantallen juist ontbreken.
“We have lots of evidence on this,” zegt Phillimore. “In fact nobody knows how many are raped because they are too ashamed to report it.”
Volgens haar zijn de aantallen die onderzoekers wel tegenkomen “extraordinary”. Ze wijst erop dat sommige vrouwen gedurende langere tijd meerdere keren slachtoffer worden en dat daders niet alleen smokkelaars kunnen zijn, maar ook mensen in andere machtsposities. Haar SEREDA-onderzoek richt zich op seksueel en gendergerelateerd geweld tijdens gedwongen migratie en laat zien hoe moeilijk het is om de omvang precies vast te stellen.
Juist die onderrapportage maakt het lastig om harde percentages te geven. Slachtoffers doen lang niet altijd melding van seksueel geweld. Schaamte, angst voor autoriteiten, afhankelijkheid van anderen en een onzekere verblijfsstatus kunnen allemaal een rol spelen. Daardoor ligt het werkelijke aantal slachtoffers waarschijnlijk hoger dan uit officiële cijfers blijkt.
Maar dat betekent niet automatisch dat Mahmoods uitspraak klopt. Onderrapportage kan verklaren waarom cijfers onvolledig zijn, maar het is geen bewijs dat bijna iedere vrouw is verkracht.
Een ander probleem is dat in veel onderzoeken verschillende begrippen door elkaar lopen. Seksueel en gendergerelateerd geweld kan ook gaan over aanranding, seksuele uitbuiting, intimidatie, gedwongen sekswerk of andere vormen van geweld. Mahmood gebruikt specifiek het woord “raped”. Daardoor moet haar uitspraak ook specifiek tegen cijfers over verkrachting worden afgezet.
De Britse overheid houdt bovendien uitgebreide gegevens bij over mensen die met kleine boten het Verenigd Koninkrijk binnenkomen. In de officiële immigratiestatistieken staan onder meer gegevens over geslacht, leeftijd, nationaliteit en verwijzingen van mogelijke slachtoffers van moderne slavernij. Er staat geen cijfer in over hoeveel vrouwelijke bootmigranten onderweg zijn verkracht.
De beschikbare onderzoeken wijzen dus duidelijk op een ernstig en waarschijnlijk ondergerapporteerd probleem. Maar juist omdat Mahmood spreekt over bijna iedere vrouw in Noord-Frankrijk, is haar uitspraak veel breder dan het beschikbare onderzoek toelaat. De studies gaan over verschillende landen, routes, groepen vrouwen en verschillende vormen van seksueel geweld. Er is geen representatief onderzoek waarmee al die vrouwen samen onder één percentage kunnen worden gebracht.
Mahmoods uitspraak is daarom op basis van de beschikbare cijfers niet te onderbouwen. Het probleem van seksueel geweld onder vrouwelijke migranten is reëel en ernstig, maar een uitspraak die bijna alle vrouwen in Noord-Frankrijk betrekt, gaat verder dan wat de huidige onderzoeken kunnen aantonen.
