De claim

‘Bijna een kwart van de piloten bij Europese luchtvaartmaatschappijen is soms te moe om te vliegen, maar durft zich dan niet ziek te melden.’  werd gezegd door Gijs Groenteman tijdens de opnames van de talkshow Roosmalen en Groenteman. Hoe vaak zijn piloten dan zo vermoeid dat ze niet veilig kunnen vliegen maar durven ze zich vervolgens niet af te melden? 

Wat zeggen de regels over vermoeidheid?

Volgens het Europese Agentschap voor de Luchtvaart is vermoeidheid een bekend veiligheidsrisico in de luchtvaart door de lange werkdagen, nachtvluchten, tijdsverschillen tussen landen waar je doorheen vliegt en onregelmatige roosters kunnen piloten minder alert zijn. Daarom zijn er Europese regels voor vlieg- en werktijden en rustperiodes.

In de informatie EASA luchtmanagement staat dat luchtvaartmaatschappijen vermoeidheidsrisico’s onder controle moeten hebben. Ook moeten piloten vermoeidheid kunnen melden. Als een piloot door vermoeidheid niet fit genoeg is om veilig te werken, kan die persoon zich ziek melden. Deze regels laten zien dat vermoeidheid wel echt serieus wordt genomen binnen de luchtvaart.

Steeds meer meldingen van vermoeidheid in Nederland

Ook in Nederland wordt bijgehouden hoe vaak piloten last hebben van vermoeidheid. Het Analysebureau Luchtvaartvoorvallen, onderdeel van de Inspectie Leefomgeving en Transport ook wel ILT genoemd, onderzocht meldingen over de periode van 2017 tot en met 2023.

Uit de Voorvalmeldingen over vermoeidheid (fatigue) blijkt dat er in 2017 ruim 1.200 meldingen waren. In 2023 waren dat er meer dan 1.600. Bij ongeveer 1 op de 5 meldingen besloot een piloot niet meer verder te vliegen.

De meest genoemde oorzaken van vermoeidheid in 2022 en 2023 waren het vluchtschema en verstoringen of vertragingen. Bij ongeveer 40 procent van de meldingen werd het vluchtschema genoemd en bij ongeveer 20 procent vertraging of verstoring. 

Te moe om veilig te vliegen

Jessica Gremmer van Medical4Pilots zegt dat commerciële piloten jaarlijks medisch worden gekeurd. Daarnaast moeten de piloten zelf contact opnemen met hun keuringsarts wanneer er in de tussentijd iets verandert aan hun gezondheid, bijvoorbeeld wanneer ze nieuwe medicatie gebruiken.

Volgens Jessica moeten piloten zich als ze ziek zijn eerst ziek melden bij hun werkgever. Vermoeidheid kan ook een reden zijn om je af te melden. Ze vertelt: “Als een rooster bijvoorbeeld te intensief is en iemand is te vermoeid om te vliegen, ja dat kan soms een reden zijn voor piloten om zich ook ziek te melden.”

Jessica zegt dat commerciële piloten daar naar haar ervaring over het algemeen netjes het melden als er iets mis is. Bij psychische problemen, bijvoorbeeld stress, denkt ze dat piloten mogelijk niet alles melden. Ze vertelt dat dit haar eigen ervaring is, dus dat ze niet kan inschatten hoeveel mensen het niet doen.

Maar wat gebeurt er dan als iemand wel gaat vliegen als ze vermoeid of ziek zijn? “dan heb je natuurlijk kans op ongelukken en incidenten.” zegt Jessica

Prestatie problemen

In dit onderzoek bekeken de onderzoekers 28 onderzoeken over slaap, vermoeidheid en prestaties bij piloten, vrachtwagenchauffeurs en astronauten. Uit het onderzoek blijkt dat mensen in deze beroepen vaak ongeveer zes uur per nacht slapen. 

Vroeg beginnen met werken en onregelmatige werktijden kunnen ervoor zorgen dat mensen minder en slechter slapen. Als mensen te weinig slapen of te weinig rust hebben tussen diensten, kunnen ze langzamer reageren en zich minder goed concentreren. Dit is vooral belangrijk voor piloten, omdat ze tijdens het vliegen goed moeten opletten en snel moeten kunnen reageren.

Conclusie

De uitspraak van Gijs Groenteman klopt niet op basis van de bronnen die ik heb onderzocht. Uit cijfers van de Inspectie Leefomgeving en Transport blijkt dat vermoeidheid onder vliegtuigbemanningen wel een probleem is en ook meer wordt aangegeven dan vroeger.  Ook Jessica Gremmer van Medical4Pilots zegt dat piloten zich ziek melden als ze te moe zijn om te vliegen. Maar er is geen bewijs dat bijna een kwart van de Europese piloten soms te moe is om te vliegen en zich niet durft ziek te melden. Dus kan ik niet zeggen of de claim wel of niet waar is