Sinds de dood van talkshowkoningin Sonja Barend denk ik na over haar unieke interviewstijl: vlijmscherp, met een intrinsieke nieuwsgierigheid die elke gast wel uit de tent lokte. Kijk het interview met Mick Jagger in 2001 maar eens terug. Waar de gemiddelde talkshowhost vandaag zou vragen naar zijn muzikale verleden en grootste hits, sloeg Sonja een andere weg in: ‘Ben je er niet een keer klaar mee? Je begint immers al op leeftijd te raken’. 

Zulke brutale vragen zullen niet altijd in het script hebben gestaan, en dat is wat haar zo sterk maakte. Twee jaar geleden gaf ze ons, aankomende hosts, een kijkje in de interviewkeuken tijdens College Tour met Twan Huys waar ze de autocue helemaal afkraakte: dat leidt tot schrijftaal en kromme zinnen, terwijl het publiek juist spreektaal wil. Sonja pakte het anders aan: steekwoorden opschrijven, de camera inkijken, en gaan. Geen krom geredigeerde zinnen, waar minstens acht paar ogen overheen zijn gegaan. ‘Kappen met die autocue, Twan!’ 

De opleiding journalistiek kan hier nog wat van leren, want in mijn ogen wordt spontane journalistiek hier ontmoedigd. Voor een productie of tafelgesprek moet alles tot in de kleinste details voorbereid zijn: eerst een voorgesprek, dan een uitwerking daarvan in een script, met de precieze formulering en volgorde van je vragen, plus een schema waarin je vooraf bepaalt welk shot, op welke minuut en met welke voice-over in beeld komt. Daarmee wordt alle spontaniteit eruit gesloopt. Vaak krijgen studenten de feedback: ‘je reportage is te saai, er mag meer leven in’. Joh, echt? 

Begrijp me niet verkeerd: een journalist moet voorbereid zijn. Maar er zit een wereld van verschil tussen weten waar je verhaal of interview over gaat en van tevoren precies al bepalen hoe het eruit moet zien. 

Mijn meest memorabele reportage maakte ik het eerste jaar van de opleiding. Ik was in mijn hyperlocal De Bilt bezig met een reportage over digitale veiligheid, best saai, mag gezegd worden. Na afloop van de opnames komt een gemeenteraadslid op mij af met de tip dat er later die dag een anti-azc-protest bij het gemeentehuis zou plaatsvinden. Dat liet me niet los. Op die dag had ik nog een tentamen en ben daar halverwege op mijn tenen uitgeslopen om een taxi te bellen zodat ik er met mijn camera bovenop kon staan. Voor een draaiboek was geen tijd: het kwam op mij af.  

Ter plekke kwamen alle kneepjes van het vak aan bod: snel een contactpersoon regelen, voor- en tegenstanders spreken en ervaren hoe het is om door demonstranten belemmerd te worden. Camera aan, en gaan. Het werd mijn best beoordeelde reportage van het jaar. Had ik tienduizend keer moeten herkauwen wat ik zou gaan doen, had ik vermoedelijk niet het lef gehad iedereen aan te spreken. 

Dus kap met die autocue en scripts als controlefetisj, leg ze wat vaker naast je neer en misschien wordt de spirituele opvolger van Sonja Barend (er komt immers nooit meer iemand zoals zij) dan sneller gevonden! 

Foto: Ben Krewinkel

hebt voor ons en als het jou ook leuk lijkt om in de toekomst ook (video)verhalen te maken voor dit platform voor en door jonge journalisten van de School voor de Journalistiek Utrecht.