Rusthoff – Al negen jaar lang plaatst Stichting Sovjet Ereveld op kerstavond kaarsjes op alle oorlogsgraven op begraafplaats Rusthof in Leusden en Amersfoort. De actie, bedoeld om oorlogsslachtoffers te herdenken en niemand te vergeten, kwam dit jaar onder druk te staan toen de ondersteuning van de gemeente plotseling werd stopgezet. Na veel verbazing onder bewoners van Leusden en Amersfoort werd dat besluit teruggedraaid. In dit interview vertelt Natalia de Jong, werkzaam bij Stichting Sovjet Ereveld, over de kaarsjesactie, het belang van herdenken en waarom volgens haar geen enkel graf op kerstavond in het donker mag blijven.

Kunt u uzelf even voorstellen? Kunt u vertellen wie u bent en wat u doet?

“Ik ben Natalia de Jong en ik werk voor Stichting Sovjet Ereveld,” vertelt ze. “Mijn functie is manager herdenkingen, bijeenkomsten en internationale relaties. Daarnaast ben ik vrijwilligerscoördinator. We werken met een grote groep vrijwilligers, inmiddels zijn dat er 84, die ons ondersteunen bij allerlei activiteiten.”

Natalia werkt nu bijna zes jaar bij de stichting, die in 2010 werd opgericht door Remco Reiding. “Dit jaar was extra bijzonder voor ons, omdat we het Museum Sovjet Ereveld Experience hebben geopend. In dat museum vertellen we de verhalen van de soldaten die hier begraven liggen.”

De motivatie voor haar werk ligt diep. “Het Oostfront is lange tijd een onderbelicht onderwerp geweest. De soldaten die hier liggen, lagen soms meer dan tachtig jaar anoniem begraven. Hun families wisten niet wat er met hun dierbaren was gebeurd. Die onzekerheid bleef generaties lang bestaan. Dat vind ik onvoorstelbaar.”

 

Het wordt steeds moeilijker om oorlogsslachtoffers te identificeren. Hoe gaat dat in zijn werk?

Het identificeren van oorlogsslachtoffers blijft lastig. “Veel documenten zijn verloren gegaan en veel directe nabestaanden leven niet meer. We zoeken nu vaak naar kleinkinderen of verre familieleden. Dat maakt het ingewikkeld, maar niet onmogelijk.”

Een bijzonder voorbeeld is het DNA-onderzoek naar Georgische soldaten. “Op het Sovjet Ereveld liggen vijftien Georgiërs. Door DNA-onderzoek zijn er inmiddels zeven geïdentificeerd. Dat onderzoek is in 2019 gestart. Eerst is in Georgië gezocht naar mogelijke nabestaanden en daar is DNA afgenomen. Dat is vergeleken met DNA van de soldaten hier.”

Het moment waarop families worden geïnformeerd, maakt nog altijd indruk. “Je ziet tranen van verdriet, maar ook van opluchting. Voor veel families is het eindelijk duidelijk wat er met hun familielid is gebeurd. Dan voel je dat het werk dat je doet echt betekenis heeft. Het geeft mensen de kans om na tientallen jaren alsnog afscheid te nemen.”

 

Waarom zijn jullie gestart met de kaarsjesactie op kerstavond?

De jaarlijkse kaarsjesactie past volgens Natalia perfect bij hun doelen. “Een van onze doelen is om de nagedachtenis levend te houden. Kerstavond is daar een heel bijzonder moment voor. Veel nabestaanden wonen duizenden kilometers verderop en kunnen hier niet zelf zijn.”

“Wij plaatsen daarom namens hen een kaarsje op elk graf,” legt ze uit. “Niet alleen op het Sovjet Ereveld, maar ook op de geallieerde en Nederlandse oorlogsgraven op Rusthof. In totaal gaat het om ongeveer 1350 graven.”

Volgens Natalia is dat een bewuste keuze. “Wij maken geen onderscheid tussen oorlogsslachtoffers. Het maakt niet uit waar iemand vandaan kwam of aan welke kant hij heeft gevochten. Oorlogsslachtoffers hebben geen nationaliteit. Wij vinden dat geen enkel graf op kerstavond in het donker mag blijven.”

 

Dit jaar was er onduidelijkheid over de financiering. Wat gebeurde er precies?

Dit jaar kwam de kaarsjesactie onverwacht onder druk te staan. “Ongeveer drie weken voor de actie kregen we te horen dat we dit jaar geen kaarsen meer zouden krijgen van de gemeente. Dat was voor ons heel schokkend, omdat het om grote aantallen gaat.”

De kosten lopen snel op. “Een grafkaars kost ongeveer 2,70 euro. We hebben er 1350 nodig en kopen ze per doos. Dan heb je het al snel over duizenden euro’s.”

De reactie vanuit de samenleving was verbaasd. “Er was vooral heel veel verbazing. Mensen begrepen niet dat dit ineens niet meer kon. We kregen mails en telefoontjes van mensen die wilden helpen. Sommigen boden geld aan, anderen brachten zelf kaarsen langs. Zelfs al waren het geen officiële grafkaarsen, het gebaar was ontzettend mooi.”

 

Maar de kaarsjes actie gaat toch door, wat is er veranderd?

Na overleg kwam de gemeente uiteindelijk terug op het besluit. “Na gesprekken, ook met de gemeente Leusden, is besloten dat we de kaarsen alsnog krijgen. Waarom precies, weten we niet, maar we zijn natuurlijk heel blij dat de actie door kan gaan.”

Of dat volgend jaar weer zo zal zijn, is nog onzeker. “Dat hopen wij wel, maar garanties zijn er niet. We krijgen verder geen structurele subsidie van de gemeente, ook niet voor het museum.”

 

Tot slot

Toch blijft Natalia optimistisch. “We zien steeds meer bezoekers in het museum en ontvangen ook steeds meer schoolklassen. Jongeren zijn vaak diep onder de indruk. Dat laat zien hoe belangrijk dit werk is.”

Tot slot benadrukt ze waarom herdenken belangrijk blijft. “Sommige mensen zeggen dat we niet steeds met oorlog bezig hoeven te zijn. Maar dit zijn lessen uit het verleden. Door te blijven herinneren, herkennen we patronen en kunnen we voorkomen dat het opnieuw gebeurt.”