Al jarenlang is er sprake van een dalende vaccinatiegraad onder jonge kinderen. In 2024 werd een dieptepunt bereikt: slechts 83% van de 2-jarigen in Amersfoort was gevaccineerd volgens het Rijksvaccinatieprogramma. In 2025 is dat percentage gestegen naar 88,6%. Opvallend is dat tegelijkertijd het percentage 2-jarigen zonder enige vaccinaties ook toeneemt.
De dalende vaccinatiegraad is al langere tijd een zorg. Dat blijkt uit cijfers van het RIVM, de organisatie die vanuit het ministerie van VWS de gezondheid van de bevolking monitort en de registratie van de vaccinatiegraad beheert. Sinds 1 januari 2022 is het mogelijk anoniem te vaccineren. Persoonlijke gegevens worden dan niet met het RIVM gedeeld. Anonieme vaccinaties worden niet meegeteld in de geregistreerde vaccinatiegraad en daarom ligt de werkelijke vaccinatiegraad iets hoger.
Van de 2-jarigen in Amersfoort die niet volledig zijn gevaccineerd volgens het Rijksvaccinatieprogramma, heeft 50,9% geen enkele vaccinatie. Landelijk gezien is dit 57,7%. Landelijk stijgt dit percentage sneller dan in Amersfoort. Waarom het percentage jonge kinderen zonder enige vaccinaties langzamer toeneemt in Amersfoort, is lastig te duiden.
Twijfels bij ouders
‘Er spelen veel factoren mee en de redenen zijn uiteenlopend. Daardoor is sprake van een complex samenspel van sociaaldemografische kenmerken en gedragsfactoren’, vertelt GGD Utrecht. ‘In Amersfoort is er in de wijk Liendert extra aandacht gevraagd voor de dalende vaccinatiegraad, maar in andere wijken kunnen weer andere twijfels spelen.’
Charlotte de Haas, afgestudeerd met een master in public health en voormalig epidemioloog, ziet dat steeds meer ouders afzien van het vaccineren van hun kinderen. ‘Het inmiddels weerlegde onderzoek van Wakefield naar een vermeende relatie tussen vaccinaties en autisme zorgt nog altijd voor wantrouwen onder ouders’, verklaart ze. ‘Ouders worden bang. Daarbij geldt: hoe minder mensen op de overheid vertrouwen, hoe groter de angst voor vaccinaties wordt.’
Volgens Charlotte de Haas speelt ook de tijdsgeest waarin ouders zijn opgegroeid een rol bij hun houding ten opzichte van vaccinaties voor hun kind. ‘De ouders van tegenwoordig hebben de ernst van de kinderziektes niet meegemaakt, omdat er al hun hele leven wordt gevaccineerd. Ze zien de noodzaak van het vaccineren dus minder.’
Risico’s van niet vaccineren
De noodzaak van vaccineren lijkt beter door te dringen als het gaat om het RS-virus. Op het hoogtepunt lagen er 28 baby’s met het RS-virus op de intensive care. Dit was in de eerste week van 2025. Sinds september 2025 maakt de RSV-prik deel uit van het Rijksvaccinatieprogramma en wordt deze gegeven aan baby’s tot en met zes maanden.
In de periode van september 2025 en februari 2026 zijn er 43 baby’s met het RS-virus opgenomen in het ziekenhuis. In hetzelfde seizoen een jaar eerder waren dit er nog 178. Het RIVM zegt dat de forse daling te danken is aan de RS-vaccinaties, waarmee op dat moment al zo een driekwart van de baby’s was gevaccineerd. Op 3 juni kwam het RIVM met de update dat het aantal besmettingen van het virus momenteel zeer laag is.
‘Vaccineren doe je niet alleen voor jezelf, je beschermt er ook anderen mee’, vertelt Charlotte de Haas. ‘Vaccineren is zo belangrijk omdat het een oplossing is voor de langere termijn. Als de vaccinatiegraad hoog genoeg is, kunnen ziekten uiteindelijk worden uitgeroeid.’ Dit komt omdat ziektes kunnen muteren zolang het nog mensen besmet. Daardoor bestaat het risico dat bestaande vaccins minder goed beschermen tegen nieuwe varianten van een ziekteverwekker.
