VREESWIJK- Al jaren verdwijnen er winkels uit de Dorpsstraat in Vreeswijk, een wijk in Nieuwegein. Met het vertrek van de bloemenwinkel en Kruidvat wordt dit opnieuw zichtbaar. Annika, eigenaar van KNUS bij Ann, ziet deze veranderingen van dichtbij. Sinds 2017 runt zij haar winkel, een sfeervolle plek waar je thee met een taartje kan eten en cadeautjes kan kopen. In dit interview vertelt Ann hoe zij het verdwijnen van lokale ondernemers ervaart, waarom zij denkt dat dit gebeurt en wat dit voor haar betekent.
Door: Liv Pieterse
Meer dan een winkel
‘In april zit ik hier negen jaar. En ik koos bewust voor een dorp, omdat een winkel op het dorp hier meer is dan een winkelfunctie. Het heeft ook een sociale functie. Ik wilde graag een ontmoetingsplek creëren in het dorp. Dat is gelukt. Ik kom hier van origine niet vandaan, maar ik heb een heel groot gevoel voor een dorp. En dat voel ik hier. Ik voel saamhorigheid, dat mensen naar elkaar omkijken. Ik vind dat daar een bruisend en leuk dorpsleven bij hoort.’
Van idee naar onderneming
‘Zeventien jaar geleden ben ik vanuit Vianen hierheen verhuisd en ik voelde me meteen thuis. De onderneming ben ik begonnen nadat ik een burn-out kreeg. Ik had hiervoor een goede baan, maar ik dacht: waar word ik nou echt blij en gelukkig van? Dat was niet wat ik op dat moment deed. Zo’n soort zaak als deze had ik ooit gezien in Polen, waar ik een aantal jaar heb gewoond. In Kazimierz Dolny, een oude middeleeuwse stad. Hier zat een theetuin. Toen dacht ik: als ik ouder ben, dan ga ik dat doen.
Toen we weer terug waren in Nederland, had ik opnieuw een mooie baan, tot ik die burn-out kreeg. En toen kwam die gedachte weer terug: ik wil die plek creëren. Ik ben gaan kijken of er iets te huur stond. Uiteindelijk hoorde ik via een vriendin dat dit pand te huur stond. Er zat op dat moment nog een andere ondernemer in. Ik heb toen gezegd: als ze eruit gaan, wil je me bellen? Ik dacht eerlijk gezegd dat dat nog jaren zou duren. Een soort uitstel van executie, maar ik had het in ieder geval geprobeerd.
Nog geen half jaar later belde ze: de huur was opgezegd. Mijn kinderen waren nog heel klein. Kan ik dit wel doen? Mijn man zei: je hebt A gezegd, dan moet je ook B zeggen. We gaan het gewoon doen. Daarna begon het traject van vergunningen aanvragen en wachten. Uiteindelijk kwam die vergunning er. In april 2017 ben ik gestart met deze onderneming.’
Een aanvulling en geen concurrentie
‘Toen ik hier begon, waren er veel meer ondernemers. We hadden goedlopende modezaken, een kaasboer, slager, bakker, twee bloemenwinkels, de Kruidvat en meer. Wat ik toen al mooi vond en nog steeds is dat we elkaar aanvullen. We zaten niet in elkaars vaarwater. Er was destijds ook een niche op het gebied van lunchrooms; die waren er nauwelijks meer. Dus daar kon ik mij wel in vinden. Het voelde als een aanvulling, niet als concurrentie.’
Oorzaken van de leegloop van het dorp
‘Het ondernemersbestand krimpt in hoog tempo. Daardoor gaat het bruisende eraf. Dat betekent dat je er keihard voor moet werken om het levend te houden. Ondernemen in dit dorp is niet makkelijk. Je moet echt je best doen om het vol te houden.
Het heeft verschillende oorzaken. Veel panden aan de Dorpsstraat hebben een dubbele bestemming: wonen en winkel. Het verschil tussen verhuren of verkopen als woning of als bedrijfsruimte gaat over tonnen. Dat merk je. Daarnaast zijn huurcontracten vaak voor twee of vijf jaar. Als je niet weet wat de toekomst brengt, is vijf jaar een hele onoverzichtelijke periode.
Daarbovenop kwamen de omstandigheden: vanaf 2019 zaten we in verbouwingen. De Oranjebrug eruit, de dijk eruit, midden in het seizoen. De bereikbaarheid was slecht. In 2020 en 2021 kregen we corona en moesten veel winkels dicht. Daarna hebben we eigenlijk elk seizoen te maken gehad met werkzaamheden: dijken open, straten open, bruggen dicht. Net zoals nu.
Nog een groot probleem is dat de meeste ondernemers hier niet draaien op alleen de inwoners van Vreeswijk, maar op bezoekers van buiten. Als je slecht bereikbaar bent door de werkzaamheden, blijven mensen weg. Dan denken ze: daar kun je nooit parkeren, daar is altijd gedoe. Dat kost klanten. Het is nooit één ding, het is altijd een combinatie.’
Rol van de gemeente
‘Of de gemeente daar beter in had kunnen optreden? Ja, zeker. Als je mij vraagt of er de afgelopen acht jaar echt in is geïnvesteerd, dan is mijn eerlijke antwoord: nee. Er wordt veel gepraat en er zijn mooie ideeën. Nu Kruidvat en de bloemenwinkel weggaan, wordt er ineens een notitie geschreven. Dan ben je te laat. Als de ondernemers eruit gaan en dat worden woningen, dan krijg je de winkels nooit meer terug. Op een gegeven moment is de loop eruit, dan is er minder te beleven, bruist het minder. Mensen gaan dan denken: waar kom ik dan nog voor?’
Geen nieuwe mensen is geen groei
‘Je moet het nu hebben van je naam in de regio. Mensen komen bewust naar je toe, omdat ze weten wat je aanbiedt en welke beleving ze krijgen. Maar je wordt niet meer toevallig ontdekt. En dat is funest, want groei komt ook van nieuwe mensen. Zonder groei kun je niet investeren en niet ondernemen zoals je zou willen. En dan houdt het op een gegeven moment op.’
De gevolgen voor het dorp
‘Ouderen hebben al een klap gehad met het verlies van de dagwinkel, de slager, de bakker en de groenteboer. Maar, het klinkt een beetje lullig wat ik nu ga zeggen, maar er zijn ook mensen die hun boodschappen ergens anders deden of lieten bezorgen, zelfs toen alles er nog was. Het is een samenloop van factoren.
Wat mij raakt, is dat mensen nu binnenkomen en zeggen: jij blijft toch wel? En dan zonder iets te kopen weer weggaan. Daar kan ik geen winkel op draaien. Je hebt klanten nodig. En jonge aanwas ontbreekt.’
Persoonlijke impact
‘Ik baal ervan als een stier. Maar ik baal ook om het feit dat er nu actie wordt ondernomen binnen de gemeente, terwijl ik al acht jaar lang daarop attendeer. Ik vind dat de gemeente jarenlang te defensief is geweest, in plaats van proactief. Met we zien het wel als het zover is. Daar heb ik de stik over in. En het feit dat je gewoon niet gehoord wordt.
Als ik geld had willen verdienen, was ik wel in het centrum gaan zitten. Dit is een ontmoetingsplek. Zeker in coronatijd. Je mist mensen, je houdt elkaar in de gaten. Dat is dorp zijn. Dat klinkt misschien hoogdravend of zweverig, maar ik geloof dat dit de kracht van een samenleving is. Kleine ondernemingen helpen daarbij. Ze zorgen voor beleving, aandacht en verbinding. Dat moet je willen behouden. Dat mensen zich gehoord en thuis voelen. En dat is precies wat ik vanuit de gemeente heb gemist. In mijn optiek ben je nu te laat.’
De toekomst
‘Wat dit betekent voor de toekomst? Geen idee. Ik zou een webshop moeten beginnen, maar daar heb ik weinig zin in. Dat is veel minder persoonlijk. Het is gewoon jammer. Echt jammer. Sommige ondernemers zaten hier al twintig, vijfentwintig jaar. Het is het verdwijnen van een hele generatie ondernemers.’
