CULEMBORG – Terwijl de laatste klanken door de zaal klinken, blijft het publiek nog even stil zitten voordat het applaus losbarst. In de kerk bracht het Marcantus Vocaal Ensemble vrijdagavond het concert ‘Licht en Schaduw’, waarin muziek over lijden en hoop centraal stond in de aanloop naar Pasen.
Bij aankomst in de Oud-Katholieke kerk word je omarmd door een kleine, intieme zaal waar stoelen in rijen zijn opgesteld en bezoekers rustig hun plek innemen. Op veel schoten ligt een boekje met achtergrondinformatie over het koor en de muziek die vanavond klinkt. De ruimte oogt warm en klassiek: crèmekleurige muren met gouden accenten rond de ramen, een beige tapijt dat het geluid dempt en stoelen met rode bekleding die de zaal kleur geven. Hoog bovenin valt een driehoek met een oog op in het plafond, dat uitkijkt over het publiek.
Voorin verzamelt het koor zich tegenover de dirigent, voordat er een kort voorwoord wordt uitgesproken. Even later vult de orgel de ruimte met zijn klanken, die door de kerk galmen. De aandacht van het publiek verschuift langzaam van het boekje naar de muziek, terwijl de eerste stemmen van het koor door de zaal klinken.
Klanken raken diep
Terwijl de klanken zich door de kerk verspreiden, wordt langzaam duidelijk waar het concert om draait. De teksten die gezongen worden vallen zwaar in het publiek en dat is zichtbaar: wenkbrauwen fronsen, blikken verstillen en hier en daar slikt iemand even. Achter die zwaarte schuilt een bewuste keuze. ‘De dirigent wilde eerst een echt passieprogramma maken, met alleen muziek over het lijden en sterven van Christus,’ vertelt Gertjan Endedijk (mede-organisator). ‘Maar wij vonden het ook belangrijk om lichtere stukken toe te voegen. Zo ontstond het idee dat hoop en lijden twee kanten van dezelfde medaille zijn.’
Terwijl de eerste noten van het koor door de kerk galmen, lijkt de tijd even stil te staan. Het orgel vult de ruimte met een warme gloed, terwijl de stemmen van de zangers afwisselend zwaar en licht klinken, precies zoals Endedijk beschreef. Sommigen sluiten hun ogen, meegesleept door de diepe emoties van de muziek terwijl anderen het boekje op schoot houden en aandachtig de teksten volgen.
Licht en schaduw voelbaar
Het thema van het concert wordt in elk stuk voelbaar. ‘Het mooie is dat zware thema’s zoals lijden, rouw en verlies afgewisseld worden met lichtere hoopvolle passages,’ vertelt Endedijk. ‘Zo kan het publiek zowel de intensiteit van verdriet als de opluchting en troost van de muziek ervaren.’ Normaal zingt het koor vooral lichtere, toegankelijke stukken zoals Amerikaanse muziek. ‘Als we alleen maar dit soort zware muziek doen, zullen we binnen twee jaar de helft van het koor over hebben,’ zegt hij lachend. ‘Mensen vinden het leuk om af te wisselen.’ Voor dit concert koos het ensemble daarom bewust een andere opzet. Het is de eerste keer dat zware en lichtere stukken zo nadrukkelijk gecombineerd worden in één programma.
‘Sommige werken zijn heel religieus en zwaar, andere hebben een lichtere toon. Het is juist dat contrast dat de zaal een ervaring van licht en donker geeft,’ legt Endedijk uit. Volgens hem versterkt deze afwisseling niet alleen de emotionele lading maar helpt het ook om het verhaal van het concert, het zoeken naar hoop midden in lijden beter over te brengen.
Geloven en ervaren
Toen het laatste akkoord van het koor wegvaagde, viel er een korte, bijna tastbare stilte over de kerk. Eerst klapte een deel van de zaal, maar al snel stond bijna iedereen op om hun waardering te tonen. Het applaus duurde enkele minuten, luid en uitbundig en leek de emotionele reis van het concert nog eens te versterken. De dirigent kreeg bloemen overhandigd en de organist, die boven op de galerij speelde werd erbij gehaald om samen het applaus in ontvangst te nemen. Het concert eindigde met tevreden gezichten bij het koor en de muzikanten.
Na het concert spreek ik Leendert Jan Van Lingen (tenor) en Gertjan Endedijk (mede-organisator en tenor), betrokkenen bij de uitvoering. Van Lingen legt uit dat veel van de stukken uit een christelijke traditie komen maar dat je geen religieuze achtergrond nodig hebt om geraakt te worden. ‘Het gaat om de ervaring van lijden, hoop en troost die in de muziek zit,’ zegt hij. Volgens Van Lingen geeft de timing van het concert, net voor Pasen, een extra dimensie aan de uitvoering. Het lijden en de hoop die in de muziek zitten sluiten aan bij de lijdenstijd, waardoor de stukken niet alleen mooi klinken maar ook betekenis krijgen voor het publiek.
Lijden en hoop in de wereld
Het thema van lijden en hoop in de muziek krijgt voor sommige bezoekers een extra dimensie door gebeurtenissen in de wereld. Tijdens het zingen is te zien dat de emoties van de stukken verder gaan dan alleen de religieuze context. van Lingen vertelt: “Sommige stukken raken mensen op een manier die verder gaat dan religie of traditie. Het doet iets met hen, soms op een heel persoonlijke manier.”
Gertjan Endedijk benadrukt dat de focus van het concert bewust op de ervaring van de muziek ligt. “Het gaat erom dat mensen iets voelen, dat de klanken even stilzetten en troost bieden, ongeacht wat er in de wereld gebeurt,” zegt hij. Tegelijk erkent hij dat de timing van het concert vlak voor Pasen en in een periode waarin veel mensen met groot nieuws en conflicten worden geconfronteerd een extra laag aan de uitvoering toevoegt. De muziek van lijden en hoop resoneert zo op meerdere niveaus. In de religieuze context en in bredere maatschappelijke beleving.
