Met 37,8 procent vrouwelijke kandidaten lijkt Culemborg progressiever dan de rest van Nederland. Toch is er nog geen sprake van volledige gelijkheid. Waarom blijven vrouwen achter in de gemeentepolitiek?  

Uit de door mij samengestelde dataset van de gemeenteraadsverkiezingen 2026 in Culemborg blijkt dat 37,8 procent van de kandidaten vrouw is. Daarmee scoort de gemeente relatief goed in vergelijking met de landelijke cijfers. Namelijk 32,6 procent. 

Kijkt men naar eerdere gemeenteraadsverkiezingen in Culemborg, dan waren in 2022 37,82 procent van de kandidaten vrouw, terwijl slechts 30 procent van de lijsttrekkers vrouw was. Voor de verkiezingen van 2026 is het aandeel vrouwelijke lijsttrekkers gestegen naar 44,44 procent.  

De vergelijking tussen 2022 en 2026 laat niet zien dat vrouwen vaker op de lijst staan, maar vooral dat ze vaker de kans krijgen op een prominente positie als lijsttrekker. Waar in 2022 slechts 30 procent van de lijsttrekkers vrouw was, is dat in 2026 bijna de helft (44,44 procent). Dit betekent een duidelijke stap vooruit in zichtbaarheid en invloed, hoewel volledige gelijkheid nog niet bereikt is. Ook in de top van de lijst is de verdeling niet volledig in balans, ondanks enkele positieve uitzonderingen. 

Persoonlijke motivatie boven gender 

Elise Valkenburg (24) is een van deze uitzonderingen, zij staat bij de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie in de top 5 samen met de vrouwelijke lijsttrekker en een andere kandidaat. Volgens Elise ligt de oorzaak van de scheve man-vrouwverhouding niet bij politieke partijen zelf. Ze wijst erop dat vrouwen welkom zijn en dat haar partij een sterk vrouwennetwerk heeft. ‘Het hangt ook af van wie geïnteresseerd is in politiek,’ zegt ze. ‘Daar ben je afhankelijk van.’ 

Verandering komt niet vanzelf 

De dataset laat zien dat in Culemborg vrouwen nog altijd in de minderheid zijn. Elise benoemt mogelijke oorzaken voorzichtig. ‘Misschien speelt werkdruk een rol, of dingen thuis die vrouwen vaker op zich nemen,’ zegt ze. Tegelijk wil ze niet generaliseren: ‘Ik durf niet voor alle vrouwen te spreken.’ Als ik vraag of ze denkt dat meer vrouwen in de politiek tot andere keuzes zal leiden, zet ze ook vraagtekens bij het idee. ‘Ik denk dat dat persoonsgebonden is en niet per se man-vrouw,’ zegt ze. Daarmee nuanceert ze het debat: meer vrouwen betekent niet per definitie een andere inhoudelijke koers, maar wel een bredere vertegenwoordiging. 

Daarnaast kan ook de zichtbaarheid van vrouwen op lokaal niveau een rol spelen. Wie zich niet herkent in bestaande politici, durft zich minder snel kandidaat te stellen. Het belang van rolmodellen en mentorprogramma’s wordt hierdoor duidelijker, omdat jonge vrouwen eerder worden aangemoedigd als ze anderen zien die het al doen. 

Zichtbaarheid 

Toch blijft de vraag of de huidige situatie wenselijk is. De cijfers uit de dataset tonen dat vrouwen nog altijd minder zichtbaar zijn in de gemeenteraad van Culemborg. Hoewel de gemeente relatief goed scoort met 38 procent vrouwelijke kandidaten, is er nog geen sprake van volledige gelijkheid. Volgens Elise moet verandering vooral van onderaf komen. Ze pleit niet voor harde sturing op meer vrouwen, maar moedigt geïnteresseerden wel aan om zich te melden. ‘Ga in gesprek met een partij en geef aan wat je wilt,’ adviseert ze. ‘Wie weet wat eruit komt.’ Daarmee legt ze de verantwoordelijkheid bij het individu. 

Maar de data laten zien dat zonder actieve verandering de ongelijkheid waarschijnlijk blijft bestaan. Culemborg laat zien dat vooruitgang mogelijk is, maar ook dat die niet vanzelf gaat. Als meer vrouwen de stap zetten naar de politiek, kan de balans verschuiven. Als meer vrouwen de stap zetten naar de politiek en zichtbaarder worden op lijstposities en in debatten, kan de balans op termijn daadwerkelijk verschuiven en een duurzamere representatie ontstaan. 

Hieronder mijn data set: