HILVERSUM – In een zaal vol regenbooglicht delen onderzoekers, archivarissen en kunstenaars hun inzichten over de zichtbaarheid van queer personen in de Nederlandse media. Dit gebeurt tijdens het symposium Queering the Collection op 18 maart in Beeld & Geluid. De bijeenkomst laat zien dat de queergeschiedenis in archieven nog vaak niet compleet is, maar dat samenwerking helpt om nieuwe verhalen naar boven te halen en te bundelen.
In de donkere zaal van Beeld & Geluid in Hilversum laten de kleuren van de regenboog de wanden oplichten. Op het podium wisselen presentaties elkaar af, terwijl zo’n zeventig bezoekers luisteren. Het aanwezige publiek is zeer gemengd. Van studenten tot oudere bezoekers, maar ook onderzoekers en andere geïnteresseerden zitten in het publiek.
Het symposium Queering the Collection vindt plaats tijdens de Queer Geschiedenismaand. Het geeft weer hoe queer personen door de jaren heen zichtbaar zijn in de media en of ze überhaupt zichtbaar zijn.
Volgens Joke Hermes, bijzonder hoogleraar Geschiedenis van de Nederlandse televisie en radio, is het bijzonder dat het onderzoek nu met een breder publiek wordt gedeeld. ‘Heel veel van wat je doet in een archief of in de wetenschap komt bij professionals of in een wetenschappelijk artikel terecht. Het gebeurt eigenlijk niet zo snel dat het ook bij een breder publiek terechtkomt’, zegt Hermes. Het symposium is daarom bewust opgezet om die kring te vergroten. ‘De bedoeling was om mensen buiten ons werk uit te nodigen en te laten weten waar we mee bezig zijn.’
Tijdens de presentaties worden tussentijdse resultaten van het project gedeeld. Onderzoekers vertellen over interviews met onder meer oudere lesbische vrouwen en andere mensen uit de queer gemeenschap. De focus ligt op hoe zij radio, televisie en andere media hebben ervaren en in hoeverre zij zich daarin herkennen.
Valentine Kuypers, conservator bij Beeld & Geluid, benadrukt dat het project draait om samenwerking. ‘Ik heb niet alle kennis, daarom vraag ik juist hulp aan onderzoekers en mensen uit andere disciplines’, zegt ze. Volgens haar komen verschillende initiatieven nu samen. ‘Sommige dingen initieer je zelf, andere ontstaan vanuit onderzoek. Nu komt dat allemaal samen, dat vind ik mooi om te zien.’
Die samenwerking is zichtbaar op het podium. Sprekers schakelen tussen Nederlands en Engels, terwijl op het scherm altijd Engelse ondertiteling meeloopt. Studenten presenteren hun resultaten over big data en deep dives in de collectie. Ook gaan onderzoekers in op termen die in archieven worden gebruikt en wat daarin wel of niet terug te vinden is. ‘We hebben echt onze krachten gebundeld’, zegt Kuypers.
Een ander onderdeel van het symposium is de bijdrage van kunstenaar Mo Futures. Hen onderzoekt door middel van het hergebruiken van archiefmateriaal in kunstvorm, hoe de zwarte queer- en transgemeenschap wordt gerepresenteerd in archieven. Volgens Hermes is die artistieke toevoeging essentieel. ‘Artistiek onderzoek is ook echt een vorm van onderzoek’, zegt ze. ‘Het levert inzichten op die gevoel, redenering en kennis van zaken met elkaar verbinden.’ Ze noemt de bijdrage van de kunstenaar een fantastisch voorbeeld en benadrukt dat kunstenaars projecten zoals deze nog mooier maken.
De middag laat zien dat het project al langere tijd loopt. Wat begon als een zoektocht naar representatie in de collectie, groeide uit tot een samenwerking tussen meerdere onderzoekers. ‘We zijn eigenlijk op zoek gegaan naar wat er wel in de collectie zit en waar het een beetje blijft hangen’, zegt Kuypers. Inmiddels werkt een team van acht onderzoekers samen aan het project. Toch is het werk nog niet af. Het symposium voelt volgens Kuypers als een tussenmoment. ‘We werken toe naar een publicatie, maar dit is een mooi moment om te laten zien waar we staan.’
Na een korte pauze gaat het symposium verder. De stoelen blijven gevuld, maar de sfeer verandert. Er worden vragen gesteld aan een panel en als afsluiting volgt een pubquiz, waarin de eerder besproken thema’s terugkomen. Volgens Hermes is dat een bewuste keuze. ‘Als je mensen wil informeren, moet je dat doen als een soort sandwich’, zegt ze. Hermes bedoelt hiermee dat er afwisseling moet zitten in de manier waarop de informatie gebracht wordt. ‘Voor dit publiek is een pubquiz met een serieus tintje de beste vorm. Het gaat ergens over, maar het is ook gewoon leuk.’
Terwijl de lichten in de zaal langzaam feller worden, lopen de bezoekers naar de foyer om na te praten. Het symposium laat zien dat er nog veel te ontdekken is in het archief van Beeld & Geluid en in andere archieven. Daarentegen zorgt samenwerking tussen onderzoekers, archivarissen en kunstenaars voor nieuwe inzichten en verhalen.
In het Beeld en Geluid museum in Hilversum vond op 18 maart het symposium Queering the collection plaats. Verslaggever Meike Verdoorn was erbij om hier een videoreportage over te maken.
