De voordeur is dicht, maar de winkeldeuren staan wagenwijd open. Tussen 2015 en 2024 daalde het aantal woninginbraken in Hilversum van respectievelijk 620 naar 155 per jaar, een daling van 75%. Ondertussen heeft het aantal winkeldiefstallen nagenoeg een verdubbeling doorgemaakt, van 160 naar 290 per jaar. De criminaliteit verschuift, blijkt uit cijfers van CBS StatLine.

De cijfers zijn afkomstig van de dataset Geregistreerde diefstallen; regio Hilversum, waarbij specifiek is gekeken naar winkeldiefstal en woninginbraak over de periode 2015-2024. Het gaat hierbij om geregistreerde criminaliteit, het daadwerkelijke aantal ligt ongetwijfeld hoger, gezien niet alle delicten gemeld worden bij de politie, ook wel ‘dark number’ genoemd.

Overheid trekt aan de bel

De afname van woninginbraken is volgens Bert, operationeel coördinator bij de politie Hilversum, met name te danken aan de burger zelf. Hij houdt dagelijks toezicht op de uitvoering van zaken die spelen in de gemeente, vanuit die rol heeft hij ook direct inzicht in de criminaliteitstrends van deze tijd. “We maken vanuit de overheid veel reclame naar de burger toe met de boodschap: zorg voor beter hang- en sluitwerk. Op sociale media zie je ook steeds meer de deurbel met camera; die helpt ontzettend. In veel nieuwbouwwoningen is het inmiddels ook verplicht om goed beveiligd te zijn, hier zitten dan ook bepaalde kwalificaties aan.” De dalende trend speelt zich overigens niet alleen af in Hilversum, nationaal gezien lag het aantal woninginbraken op het laagste punt sinds de politie de cijfers digitaal bijhoudt.

Daarnaast is de aanpak vanuit de politie zelf serieuzer geworden. Speciale rechercheteams pakken woninginbrekers gerichter aan en dit werpt duidelijk z’n vruchten af. “Dat spreekt zich rond, ook in het criminele milieu, en dat heeft positieve effecten met zich meegebracht,” aldus Bert.

Eén minuut gratis winkelen

In contrast met de dalende trend die het aantal woninginbraken met zich meebrengt, zie je een overduidelijke stijgende lijn in het aantal winkeldiefstallen dat plaatsvindt in Hilversum. Die stijging heeft volgens Bert een andere (opvallende) oorzaak en is een ontwikkeling die losstaat van de dalende trend wat betreft woninginbraken. Winkels spelen hier namelijk zelf een rol in. “De winkels kiezen voor een open principe: welkom allemaal. En dat geeft mensen die willen stelen meer het idee dat ze de vrijheid hebben om dat te doen.” De zelfscankassa’s maakten het er tot voor kort niet beter op, zo blijkt ook uit onderzoek. Volgens vakblad Secondant van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid geeft één op de veertien klanten aan wel eens iets niet te hebben afgerekend bij de zelfscankassa, bij jongeren is dat zelfs één op de negen. Uit dit artikel blijkt overigens ook dat winkels die zelfscankassa’s inzetten diefstal feitelijk als bedrijfsrisico accepteren. De Albert Heijn lijkt het tij te willen keren: bij de meeste filialen staan er inmiddels meer medewerkers bij de poortjes dan er zelfscankassa’s zijn. “Tot een half jaar geleden was dat niet zo. Er werd gestolen als de raven,” aldus Bert.

De verschuiving van de woonwijk naar de winkelstraat is volgens hem geen toeval, gezien de kassa wagenwijd openstaat. “De inbreker gaat voor de makkelijkste weg, en de makkelijkste weg is langs de kassa.”

De ‘positieve’ gevolgen van corona

In de jaren 2020 en 2021 was er een duidelijke gemeenschappelijke dip gaande wat betreft de aantallen, zichtbaar in de CBS-cijfers. De maatregelen rondom corona, zoals de avondklok, hielden de mensen binnen, waardoor er minder gelegenheid was voor criminaliteit. “Als je de mensen binnenhoudt, voorkom je dat er stoute dingen gebeuren.” Het tijdelijke nachtverbod versterkte dit effect. “Onze cijfers maakten een vrije val.”

Na corona herstelde het aantal winkeldiefstallen zich snel en deze bereikten al rap een hoger niveau, zelfs nog hoger dan de pieken van voor de pandemie. Het aantal woninginbraken bleef juist achter.

Licht aan het eind van de tunnel

Bert verwacht dat de toename van winkeldiefstal tot een halt gaat komen “Binnen vijf jaar gaat het aantal dalen. Het stijgt echt de pan uit, en er komen nu nog meer en nog hardere maatregelen.” De toenemende druk op winkeliers en politie maakt ingrijpen volgens hem onvermijdelijk.

Voor Hilversum betekent het voorlopig een tweedeling: de bewoner slaapt geruster dan ooit, terwijl het voor de winkels tijd is om wakker te worden.