De Nationale Wandeluitdaging viert dit jaar een bijzondere mijlpaal in Hilversum met de start van haar tiende editie. Het lokale jubileum onderstreept het aanhoudende succes van het wandelinitiatief van de Bas van de Goor Foundation, dat mensen met (een verhoogd risico op) op diabetes op een laagdrempelige manier in beweging brengt. De effectiviteit van deze aanpak bleef landelijk niet onopgemerkt: in 2024 werd de interventie al door het Loket Gezond Leven van het RIVM bekroond als bewezen effectief. Uit landelijke evaluaties blijkt bovendien dat de deelnemers hun dagelijkse aantal stappen bijna verdubbelen, gewicht verliezen en sociaal opbloeien.
De urgentie van de wandelinterventie is groot. Een aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking loopt, vaak zonder het zelf te weten, een verhoogd risico op diabetes type 2. Dit is een leefstijl gerelateerde ziekte die op termijn ernstige schade aan organen kan veroorzaken. Dat de wandelgroepen precies deze doelgroep weet te bereiken, blijkt uit de meest recente landelijke cijfers: van de ruim zevenduizend wandelaars kampte meer dan de helft bij aanvang met een verhoogd risico.
Tijdens het twintig weken durende wandeltraject boeken de deelnemers een enorme fysieke vooruitgang. Waar zij voor de start gemiddeld 5.200 stappen per dag zetten, stijgt dit aan het einde van het programma naar zo’n 9.800 stappen. Waarom die toename zo belangrijk is, legt Amber Bakker van de Bas van de Goor Foundation, de organisatie achter het landelijke initiatief, uit: “Door te bewegen werkt insuline, het hormoon dat je bloedglucosewaardes stabieler houdt, simpelweg veel beter.”
Van topsport naar landelijke preventie
De stichting werd jaren geleden opgericht door oud-olympisch volleybalkampioen Bas van de Goor, nadat hij zelf werd gediagnosticeerd met diabetes. Wat begon als een project om aan te tonen dat intensief sporten met de aandoening mogelijk is, groeide al snel uit tot een programma met inmiddels meer dan 450 aangesloten gemeenten. Om de drempel voor deelname nóg verder te verlagen, werd de naam van het initiatief twee jaar geleden omgedoopt van de ‘Nationale Diabetes Challenge’ naar de ‘Nationale Wandeluitdaging’. Deze naamsverandering bleek cruciaal. “Mensen die nog geen diabetes hadden, voelden zich voorheen namelijk niet aangesproken,” licht Bakker toe. “Door de bredere naam bereiken we nu veel meer mensen in het belangrijke voorstadium.”
Tien jaar pionieren in Hilversum
De Hilversumse wandelgroep is een van de grondleggers van dit landelijke netwerk en viert dit jaar haar tienjarig bestaan. In 2016 werd de groep lokaal opgericht vanuit de Stichting Eerstelijns Samenwerking Hilversum-Zuid. Coördinator Diek Scholten, vanaf het eerste uur betrokken, ziet de tiende editie als een bevestiging van een bredere maatschappelijke verschuiving. “We moeten van het eindeloos behandelen van ‘ziekte en zorg’ naar het preventief stimuleren van ‘gezondheid en gedrag’, stelt hij.
De samenwerking met de lokale zorg is daarbij onmisbaar. Inwoners met overgewicht of chronische inactiviteit worden vaak door hun huisarts of fysiotherapeut direct doorverwezen naar de lokale wandelgroep. Volgens Scholten functioneert dat gerichte advies voor veel mensen als de broodnodige stok achter de deur. Eenmaal aangesloten maken de Hilversummers maandelijks een wandeling door een steeds wisselend lokaal natuurgebied. De routes variëren van uitgestrekte landgoederen met bloeiende rododendrons in mei, tot de paarse heide in de nazomer. Het verrast de coördinator nog steeds hoe inwoners hun eigen Gooise omgeving door de tochten herontdekken.
Sociaal medicijn helpt over onzekerheid heen
Hoewel het wandelen begint als een medische doorverwijzing, blijkt in de praktijk vooral het sociale aspect de motor achter het aanhoudende succes. Uit evaluaties blijkt dat deelnemers een aanzienlijke verbetering in hun kwaliteit van leven ervaren en dat bijna zeventig procent daadwerkelijk nieuwe mensen leert kennen. De veilige groepsdynamiek is bovendien essentieel om onzekere, beginnende wandelaars over hun initiële drempelvrees heen te helpen. In Hilversum is het aanbod daar speciaal op ingericht, met vier verschillende afstands-niveaus op één avond, waarbij beginners voorzichtig kunnen starten met drie kilometer.
Scholten illustreert de kracht van dit lotgenotencontact aan de hand van een bijzondere deelnemer. “We hadden een dame in de groep die bij aanvang sociaal geïsoleerd leefde en weinig sprak. Door het wekelijkse wandelen en de laagdrempelige aanspraak van de anderen bloeide ze volledig op. Ze heeft haar leven weer opgepakt en is nu zélf een van onze acht gewaardeerde wandelbegeleiders.”
Blijvende gedragsverandering en een feestelijke finale
Het uiteindelijke doel van de door het RIVM erkende programma is structurele gedragsverandering. Dit lijkt ruimschoots te slagen, aangezien bijna 90 procent van alle deelnemers aangeeft ook na het programma actief te willen blijven wandelen. In Hilversum wandelt de vaste kern op eigen initiatief inmiddels het hele jaar door, inclusief extra zaterdagwandelingen.
Toch houdt het formele programma vast aan een duidelijke kop en staart. Het landelijke twintigweekse traject wordt traditioneel afgesloten met een grootschalig festival, dat dit jaar plaatsvindt op Paleis Soestdijk. Daar komen naar verwachting ruim drieduizend wandelaars uit het hele land samen om routes tot vijftien kilometer te lopen. “Er is werkelijk geen enkele zorginterventie in Nederland die afsluit met een groot feest,” vertelt Scholten trots en glimlachend. “Je werkt twintig weken lang toe naar een belangrijk doel. Dan is het een fantastische beloning om die gezondheidswinst, zeker in dit lokale jubileumjaar, gezamenlijk te kunnen vieren.”
