De Tweede Kamer heeft vorige week donderdag ingestemd met een nieuwe manier van belasting heffen op beleggingen zoals aandelen en cryptomunten. Over het nieuwe box 3-stelsel dat vanaf 2028 geldt is meer dan vijf jaar gediscussieerd. En eigenlijk is geen enkele partij er blij mee.
Zesendertig procent belasting betalen over winsten die je in een kalenderjaar hebt gemaakt op aandelen die je nog niet hebt verkocht, wordt de nieuwe regel. Nederland zou daarmee het eerste land ter wereld worden waar ‘winsten op papier’ worden belast. In de praktijk betekent dit dat je een deel van je aandelen ‘moet verkopen’ om de belasting te betalen. Als je dit niet wilt/kunt zul je de belasting op een andere manier moeten betalen. Een ander punt van kritiek is dat verlies uit eerdere jaren niet achteraf kan worden verrekend met je winsten. Een voorstel van een deel van de oppositie om dit wel mogelijk te maken, haalde geen meerderheid.
Een voorbeeld maakt de gevolgen duidelijk. Stel dat 2027 een slecht beursjaar is. Begin van het jaar zijn je aandelen 100.000 euro waard, aan het eind nog 80.000 euro. Je lijdt dan 20.000 euro verlies en hoeft geen belasting te betalen. Maar als 2028 een goed jaar is en de waarde stijgt weer van 80.000 naar 100.000 euro, moet je 6.552 euro belasting betalen over de stijging. Terwijl je eigenlijk helemaal geen winst hebt gemaakt.
De nieuwe regels zijn volgens het kabinet vooral bedoeld als tijdelijke oplossing. In 2021 oordeelde de rechter dat het oude box 3-systeem in strijd was met de wet. Sindsdien moet de Belastingdienst miljarden aan compensatie betalen en loopt de staat jaarlijks heel veel belastinginkomsten mis. Een Kamermeerderheid wil dat er uiterlijk op Prinsjesdag 2028 een nieuw voorstel ligt, waarbij papieren winsten op beleggingen niet worden belast. Het huidige plan wordt daarom gezien als een tussenoplossing. Veel beleggers vrezen echter dat er niets zo permanent blijkt als een ‘tijdelijke overheidsmaatregel’.
Ook particuliere beleggers maken zich zorgen. Pelle Meijer uit Leidsche Rijn, die in cryptovaluta belegt, noemt het nieuwe stelsel erg problematisch voor cryptobeleggers vanwege de grote koersschommelingen. ‘In de cryptomarkt is het vrij normaal dat een belegging het ene jaar 80 procent stijgt en het andere jaar 50 procent daalt. Als je belasting moet betalen over een papieren winst in een goed jaar, terwijl de koers daarna weer instort, gaat dat grote gevolgen hebben,’ zegt hij.
Meijer noemt het systeem ‘extreem oneerlijk’. ‘36 procent heffen over ongerealiseerde winst voelt niet als belasting op inkomen, maar als het afpakken van vermogen dat nooit echt is verdiend. Het ontmoedigt sparen, investeren en risico nemen, terwijl de Belastingdienst wel altijd wint.’ Hij geeft zelf ook een voorbeeld: een investering van 60.000 euro in Bitcoin stijgt tijdelijk naar 100.000 euro. Bij terugval naar 60.000 euro moet toch 36 procent belasting worden betaald over de papieren winst van 40.000 euro, oftewel 14.400 euro. ‘Dat geld heb je misschien niet eens meer’.
Volgens Dirkjan Vis van Investeerders.nl in De Meern, een platform dat ondernemers en investeerders informeert over vermogen en investeren, is het belangrijk om vooral naar de praktische gevolgen te kijken. ‘Of het een goed idee is, vind ik lastig om te zeggen. Dat is politiek. De ene partij vindt het rampzalig, andere partijen vinden het niet genoeg.’ Belasting is volgens hem altijd onderdeel van beleggen. ‘Betalen is nooit prettig, maar voor de overheid is het belangrijk dat er een sluitende begroting is. Dat ze grotere vermogens zwaarder willen belasten dan inkomsten, is een politieke keuze.’ Een belangrijk gevolg is dat beleggers voldoende geld beschikbaar moeten hebben. ‘Het praktische probleem is dat liquiditeit belangrijker wordt,’ zegt Vis.
Volgens hem zullen investeringen in startups en andere moeilijk verhandelbare beleggingen extra geraakt worden. ‘Het zijn vooral de bedrijven waarin werd belegd; startups, fondsen en crowdfundingprojecten die de gevolgen extra gaan merken.’ Als investeren minder aantrekkelijk wordt, kan het lastiger worden om geld aan te trekken. ‘Als het rendement onder druk komt te staan, zullen investeerders minder snel instappen of sneller hun geld terug willen zien. Terwijl startups in Nederland nu al moeilijk aan geld komen.’ Voor beleggingen die niet direct verkocht kunnen worden, kan belasting op papieren winst extra risico’s opleveren. ‘Bij niet beursgenoteerde bedrijven blijkt een waardestijging vaak pas jaren later echt geld waard. Als je daar nu al belasting over moet betalen, terwijl het onzeker is of die winst ooit gerealiseerd wordt, kan dat een probleem worden voor de liquiditeit.’
Voor beleggers in Leidsche Rijn en De Meern die zich zorgen maken, heeft Vis een boodschap. ‘Beleggen is prachtig, en belasting is, net als inflatie, iets waar we allemaal last van hebben maar ook veel mee realiseren. Klagen in De Meern dat Den Haag verkeerde keuzes maakt, lost het probleem niet op.’ Voor beleggers in Leidsche Rijn en De Meern lijkt de belangrijkste verandering voorlopig dan ook praktisch: wie belegt, zal in de toekomst beter moeten letten op voldoende financiële ruimte om belasting te kunnen betalen ook als de winst alleen nog op papier bestaat.
Op sociale media reageren veel beleggers en ondernemers kritisch, en Elon Musk noemde het systeem ‘achterlijk’. Voor veel beleggers blijft het de vraag hoe haalbaar en eerlijk het nieuwe box 3-stelsel uiteindelijk zal blijken.
