VLEUTEN – Tijdens de Landelijke Opschoondag verzamelen kinderen samen met hun ouders zich zaterdagochtend om 10:00 uur bij het Raadhuis in Vleuten om zwerfafval op te ruimen. Met grijpers, vuilniszakken en hesjes trekken zij de wijk in om straten, speeltuinen en groenstroken schoon te maken. Ondanks de kou, met een gevoelstemperatuur van ongeveer 3 graden, gaan de deelnemers gemotiveerd aan de slag. De actie heeft een duidelijke aanleiding: aandacht vragen voor zwerfafval in de wijk en bewoners bewust maken van hun eigen gedrag.
Voor het Raadhuis staan groepjes kinderen met hun ouders te wachten terwijl materialen worden uitgedeeld. De adem is zichtbaar in de koude lucht en veel deelnemers houden hun handen warm in hun zakken totdat ze vertrekken. Als de groepjes de wijk in lopen, wordt al snel duidelijk dat de omgeving minder schoon is dan het lijkt. De deelnemers vinden allerlei soorten afval: van boterhamzakjes en plastic verpakkingen tot oude schoenen, een fietszadel en zelfs een rugkrabber. Vooral de hoeveelheid sigarettenpeuken valt op. Deze kleine stukjes afval liggen verspreid over stoepen, in bermen en tussen tegels. Eén sigarettenpeuk kan tot wel 1000 liter water vervuilen, volgens het Trimbos-instituut, wat het probleem groter maakt dan het op het eerste gezicht lijkt.
De opruimactie wordt georganiseerd door Vleuten-De Meern Schoon!. Volgens organisator Marjolijn Vendrig ligt de nadruk vooral op bewustwording en minder op het daadwerkelijke opruimen. ‘Het lijkt alsof het schoon is, maar als je goed kijkt ligt er overal afval, vooral peuken’, zegt ze. ‘Het gaat echt puur om bewustwording, want kijk, het afval rapen heeft eigenlijk überhaupt geen zin in die zin. Het heeft zin omdat je er vooral bewust van wordt wat mensen met de omgeving doen door zo’n actie.’ Volgens Vendrig is haar kijk op de actie in de loop der jaren veranderd. ‘Ik ben hier veertien jaar geleden mee begonnen en op een gegeven moment zie je: wat ik doe is eigenlijk gewoon symptoombestrijding. We proberen nu vooral bewustwording te creëren. Mensen die ik ken hebben er nu voor gezorgd dat er statiegeld op meer producten zit, dan maak je echt impact.’ Volgens haar zit de echte oplossing in gedragsverandering en in maatregelen die verder gaan dan alleen opruimen.
Na ongeveer anderhalf uur keren de deelnemers terug naar het Raadhuis, waar inmiddels een grote hoop met gevulde witte vuilniszakken ligt. De hoeveelheid en diversiteit van het afval laten zien dat er meer op straat ligt dan vooraf werd gedacht. Kinderen vergelijken hun vondsten en ouders praten na over wat ze zijn tegengekomen. Ook de gemeente Utrecht is aanwezig bij de actie. Ben Goes benadrukt dat zwerfafval een terugkerend probleem blijft. ‘Het ziet er schoon uit, maar er ligt overal wel wat’, zegt hij. Volgens hem speelt gedrag een belangrijke rol en is het nog te vaak normaal dat afval op straat belandt. De dominante indruk van de ochtend is dat een wijk schoon kan lijken, maar dat er in werkelijkheid veel en verschillend afval ligt. De actie laat zien dat een schonere leefomgeving niet alleen afhankelijk is van opruimen, maar vooral begint bij bewustwording en gedragsverandering.
