Eindeloos wachten op hulp terwijl je dat juist nu nodig hebt; de wachtlijsten en het systeem van de GGZ lijken wel een eindeloos doolhof. In haar gratis tentoonstelling genaamd: ‘Hoe overleef ik de wachtlijst in de GGZ’, in het stadhuis, die dinsdag is geopend, laat dichter en ervaringsdeskundige Greetje Kruidhof voelen hoe het is om vast te lopen in de zoektocht naar hulp in de GGZ (geestelijke gezondheidszorg). Met poëzie, beeld en geluid maakt ze de impact van wachttijden tastbaar en doorbreekt ze hardnekkige stigma’s.
De ervaring van het systeem voelbaar gemaakt
‘De expositie bestaat uit poëzie, video en geluid. Het doel is vooral voelbaar maken hoe het systeem werkt voor mensen die er zelf weinig mee te maken hebben. De tentoonstelling laat vooral de binnenkant van het zorgsysteem zien. Bezoekers beginnen bij een beslisboom met de vraag of zij hulp zoeken in de GGZ en belanden vervolgens in een doolhof van doorverwijzingen. Je loopt eigenlijk steeds hetzelfde rondje, als het ware. Er zijn uiteindelijk twee uitkomsten: je krijgt behandeling of je haakt af en leert leven met het probleem. Een van de video’s laat zien hoe social media een rol speelt tijdens het wachten. Eerst verschijnen onschuldige adviezen, later dubbele beloften van betaalde oplossingen. Tegelijk zie je beelden van het leven dat anderen lijken te leiden, wat gevoelens van eenzaamheid kan versterken. Daarnaast is er een overzicht van veelvoorkomende ggz-hulpvragen, de wachttijden en de gevolgen daarvan. Hoe langer het wachten duurt, hoe erger de klachten worden en hoe ernstiger de klachten, hoe langer de wachttijd.’
Zoeken naar steun tijdens het wachten
‘Met deze expositie wilde ik niet alleen laten zien dat er een probleem is, maar ook onderzoeken wat er mogelijk is zolang wachttijden een realiteit zijn. Daarom vroeg ik professionals hoe zij mensen zouden ondersteunen tijdens het wachten. Veel antwoorden kwamen uit op begeleiding door ervaringsdeskundigen, in sommige steden gebeurt dit al. Mensen op een wachtlijst hebben dan daar regelmatig contact met iemand die hetzelfde heeft meegemaakt, dat biedt dan houvast, al blijft het opschalen van zulke initiatieven een kwestie van geld. De reacties van zorgprofessionals waren erg waardevol, maar ook confronterend, omdat steeds opnieuw werd bevestigd hoe groot het probleem is. Zorgverleners vertelden hoe machteloos zij zich voelen, alsof ze water naar de zee dragen.’
Het doorbreken van stigma en schaamte
‘Ook moet de tentoonstelling het stigma rond psychische problemen aankaarten: onbekend maakt onbemind. Bijna de helft van de Nederlanders krijgt ooit te maken met de GGZ, maar schaamte houdt mensen tegen om daar open over te zijn. Die schaamte wordt gevoed door vooroordelen. Door mijn eigen ervaringen te delen, hoop ik dat anderen zich vrijer voelen om hun verhaal te vertellen. Ook speelt er vaak het idee dat mensen met psychische problemen zwak zouden zijn. Dit wordt naar mijn mening vooral veroorzaakt doordat men denkt dat zij niet mee kunnen draaien in de maatschappij of niet kunnen werken, terwijl veel mensen met de juiste hulp prima functioneren. Wat ik hoop dat mensen op een wachtlijst meenemen, is dat zij niet alleen zijn en dat hun probleem serieus is. Ook wil ik laten zien dat er organisaties zijn zoals MIND die zich hard maken voor deze problemen, en dat er dus organisaties zijn waar mensen gratis terechtkunnen voor ondersteuning. Zeker als je hoofd vol zit, helpt het als iemand even met je meeloopt.’
Meer begrip als eerste stap
‘Het probleem zit diep verankerd in het systeem en heeft veel te maken met de macht van zorgverzekeraars en politieke keuzes. Wat ik hoop mogelijk te maken, is meer begrip creëren. Mensen houden het wachten beter vol als zij zich gezien en erkend voele’. Deze tentoonstelling is eigenlijk pas niet meer nodig op het moment dat mensen zich niet meer hoeven te schamen en anderen opener en minder veroordelend zijn. Dat is het uiteindelijke doel.’
