Volgens veel mensen op sociale media zouden criminele bendes afgeknipte haren ophalen bij kappers om te verspreiden op plaats delicten. Dit blijkt echter niet te kloppen. Naast het feit dat hier geen enkel bewijs voor is, kan de politie ook niet veel met een gevonden afgeknipte haar.
Bewering
Oordeel
Ongefundeerd
Tijdens een aflevering van de Belgische spelshow De Slimste Mens ter Wereld kwam Jan Jaap van der Wal afgelopen seizoen met een bijzonder weetje. ‘Criminele bendes halen haarafval op bij kappers om hun sporen op plaats delicten te kunnen manipuleren.’
‘Ik heb hier echt nog nooit van gehoord’, zegt Gert Jan Deben, woordvoerder bij de Algemene Nederlandse Kappers Organisatie. Kappers bepalen zelf hoe ze omgaan met hun haarafval. ‘Als dit zo is, zouden we dit denk ik ook wel hebben meegekregen, maar ik kan niet met zekerheid zeggen dat dit niet gebeurt’, zegt Deben. Dit is ook niet mogelijk. Er is namelijk helemaal geen bewijs voor deze bewering. Zonder gefundeerd bewijsmateriaal is dit geen feitelijke bewering.
Een haar op de plaats delict
Haren die worden gevonden op plaats delicten worden gebruikt om bewijslast te creëren. Zo kan op een haar een DNA-onderzoek worden uitgevoerd. Als de haar een haarzakje bevat, is autosomaal DNA-onderzoekmogelijk. Indien de kwaliteit van de haar goed is, kun je op deze manier een volledig DNA-profiel van iemand opstellen. Je kunt dan ook iemands oogkleur, haarkleur en geografische herkomst vastleggen.
In het geval van deze claim zou het gaan om een afgeknipte haar. Op die haren kan het mitochondriale DNA-onderzoek uitgevoerd worden. ‘Mitochondriaal DNA is een apart stukje DNA dat in de regel onveranderd overerft in de moederlijke lijn, van moeder op kind’, legt Elizabeth van Nimwegen uit. Zij is persvoorlichter bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Met dit onderzoek kun je dus geen volledig DNA-profiel opstellen, maar wel zien wie familie is van elkaar. Er kan dus een onderzoek worden uitgevoerd op een gevonden afgeknipte haar op een plaats delict, maar een forensisch onderzoeker kan geen individueel persoon vaststellen.
‘Bij een DNA-profiel op basis van mitochondriaal DNA-onderzoek is de bewijskracht lager dan bij een vergelijking op basis van autosomaal DNA-onderzoek’, zegt Van Nimwegen. Als er al een verdachte is en er wordt een haar gevonden op de plaats delict, kan dat mitochondriale DNA heel waardevol zijn. ‘Als er een DNA-profiel kan worden opgesteld op basis van mitochondriaal DNA-onderzoek, dan kun je dat vergelijken met het DNA-profiel van een verdachte. Op basis van die vergelijking kun je dan iets zeggen over de waarschijnlijkheid dat het om dezelfde persoon gaat’, aldus Van Nimwegen.
Wat er wel met je haren gebeurt
Je haar bij de kapper wordt vaak gewoon opgeveegd en in de vuilniszak gegooid. ‘Er zijn wel initiatieven om haar in te zamelen vanuit een oogpunt van duurzaamheid’, zegt Deben. Je haren kunnen gerecycled worden. Haar kan een waardevolle grondstof zijn en gebruikt worden voor olieabsorberende barrières of als compostmateriaal.
Conclusie
Of criminele bendes echt haar ophalen bij kapsalons om op plaats delicten te verspreiden, is geen bewezen feit. Forensisch onderzoekers kunnen echter niet veel met een afgeknipte haar, omdat er geen volledig DNA-profiel opgesteld kan worden. Doordat de bewijskracht laag is en dit het enige stukje DNA is dat ze van jou hebben, kunnen ze daar niet op anticiperen.
De manager van Jan Jaap van der Wal zei over de telefoon: ‘Zet je verzoek maar op de mail, want hij moet zelf kijken of hij hier tijd en zin voor heeft.’ We hebben nog geen schriftelijke reactie ontvangen.
