UTRECHT – JA21 doet dit jaar voor het eerst mee met de gemeenteraadsverkiezingen in Utrecht. Dat doen ze met een gloednieuwe fractievoorzitter: Mika Raterman. Vorige week woensdag werd deze nieuwe politicus geïnterviewd door Trajcetum. Hij zei toen het volgende: ‘Ik werk als coördinator klachten bij de gemeente Utrecht. Ik hoor vaak waar mensen tegenaan lopen en wat me daarin opvalt: het vertrouwen in de gemeente neemt af.’ In hoeverre klopt deze bewering? Dat zoeken we uit.

Het Nederlandse politieke landschap verkeert niet bepaald in rustig vaarwater. De afgelopen twee kabinetten hebben de volle regeertermijn niet afgemaakt en vlogen vroegtijdig uit de bocht. Dat heeft niet geholpen voor het vertrouwen in de politiek: uit het Prinsjesdag-onderzoek van 2025 blijkt dat slechts 29% van de kiezers vertrouwen heeft in de landelijke politiek. Het jaar daarvoor was dat volgens hetzelfde onderzoek nog 44%. Vooral op onderwerpen als asiel, immigratie en de woningmarkt was het vertrouwen in de bewindspersonen heel laag. Volgens de Kennisnotitie Vertrouwen In de Politiek is het lage vertrouwen van burgers in de nationale politiek het gevolg van het disfunctioneren van politici.

De nieuwe coalitie komt niet in een gespreid bedje terecht: een kleine 27% van de kiezers heeft vertrouwen in het nieuwe minderheidskabinet. Dat stond in de Ipsos I&O-zetelpeiling van januari. Er wordt getwijfeld aan hoe snel dit kabinet besluiten kan nemen, omdat ze constant meerderheden moeten vinden. Er is ook een groep kiezers die hun vertrouwen in de hele politiek verliezen. Dat is een ontwikkeling die al langer gaande is, vooral aan de (extreem)rechtse kant van het politieke spectrum.

Gemeentepolitiek
Op landelijk niveau ziet het er dus niet best uit. Is dat dus op gemeentelijk niveau net zo slecht? Dat valt eigenlijk wel mee. In de zomer van 2025 geeft 64% van de mensen hun gemeentebestuur een zes of hoger. Dat is dus een stuk hoger dan het vertrouwen in het nationale bestuur. De reden dat burgers de lokale politiek vaak vertrouwen is dat ze vinden dat de gemeenteraad positieve, concrete resultaten behaald. Kiezers geven ook aan dat ze het gevoel hebben dat de gemeente goed op de hoogte is van wat er speelt en luistert naar de mening van burgers. Deze getallen zijn ook een stuk stabieler dan de nationale cijfers: het vertrouwensgetal schommelt sinds 2008 tussen de 60 en 70%. Daarin zijn geen duidelijke trends te zien. Dit staat allemaal in het rapport Burgerperspectieven 2026  van het SCP.

Bert Bakker is universitair hoofddocent op de Amsterdam School of Communication Research (UvA) en hij heeft een verklaring voor dat hogere vertrouwen: ‘Dat komt voor een deel omdat nationale politiek veel zichtbaarder is dan lokale politiek. Het afgelopen kabinet Schoof heeft niet geleverd en dat helpt niet voor het vertrouwen in de politiek.’ Als bestuurders heel zichtbaar zijn, worden fouten dus ook breder uitgemeten. Maarten Allers heeft nog een andere verklaring. Hij is hoogleraar economie van decentrale overheden aan de Rijksuniversiteit Groningen en hij vertelt ons het volgende: ‘Het is dichterbij, wat er landelijk gebeurd is verder weg. Als je de overheid nodig hebt als je ziek bent of een uitkering nodig hebt, ga je naar de gemeente.’ Hij geeft Mika Raterman deels gelijk: ‘In grote steden is het wel moeilijker, in sommige wijken voelen mensen zich alsnog niet gezien door het lokale bestuur.’

Conclusie
Neemt het vertrouwen in de gemeentepolitiek af? Niet echt, maar er zijn wel wat kanttekeningen. Het vertrouwen in de nationale politiek is inderdaad flink aan het dalen. Kiezers zijn ook kritisch over het nieuwe minderheidskabinet. Als we inzoomen tot lokaal niveau zien we eigenlijk een heel ander beeld: het vertrouwen in de gemeentepolitiek is een stuk hoger én stabieler. Een verklaring hiervoor kan wel zijn dat gemeentepolitiek vaak een stuk minder zichtbaar is dan de flitsende nationale politiek, dus kiezers geven vaak het voordeel van de twijfel: ‘zal wel goed gaan’. Mika Raterman had dus deels gelijk: het vertrouwen in de nationale politiek is steeds lager. Maar op lokaal niveau? Dat is al jaren stabiel.