Een fergat op pad sturen met een defect kanon. Het klinkt misschien gek, maar dat is exact wat de Zr.Ms. Evertsen momenteel doormaakt. Vanuit de politiek kwam gelijk extreem veel kritiek op minister van Defensie Dilan Yeşilgöz. Tijdens een debat dat op deze situatie volgde op donderdag 12 maart ging het er hevig aan toe. In dit debat vertelde Yesilgöz: ‘Maar het is niet zo dat er door het niet werken van dit instrument een gat valt voor ons fregat en het zichzelf niet volledig kan verdedigen,’ een opmerkelijke uitspraak. Hoe kan een boot zich nou ‘volledig’ verdedigen? En is de hevige kritiek uit de politiek correct, of niet?

Bewering:

‘Maar het is niet zo dat er door het niet werken van dit instrument een gat valt voor ons fregat en het zichzelf niet volledig kan verdedigen’.

Oordeel:

Het oordeel is feitelijk juist, maar het is belangrijk om te definiëren wat er bedoeld wordt met volledig.

De officiële uitleg van Defensie

Via de woordvoerder van het ministerie van Defensie werd verwezen naar een Kamerbrief die tijdens het Iran-debat naar de Tweede Kamer is gestuurd. Volgens woordvoerder Marcel van Beusekom staat daarin de kern van de zaak: “Zr.Ms. Evertsen is volledig inzetbaar en heeft het betreffende kanon niet nodig voor de uitvoering van haar taak, namelijk luchtverdediging. Het schip beschikt daarnaast over andere middelen dan het betreffende kanon om in het geval van zelfverdediging schepen of kleinere boten op afstand te houden of uit te schakelen.” Volgens Defensie zijn dus juist de systemen die nodig zijn voor de huidige missie volledig operationeel. Het defecte kanon speelt binnen die specifieke taak geen doorslaggevende rol.

Hoe verdedigt een fregat zichzelf?

De Evertsen is een luchtverdedigings- en commandofregat. Dat betekent dat het schip vooral bedoeld is om dreigingen vanuit de lucht, zoals raketten, drones en vliegtuigen, uit te schakelen. Die verdediging bestaat uit meerdere lagen van radars en raketsystemen die aanvallen al op afstand kunnen onderscheppen. Het defecte 127-millimeterkanon heeft een andere functie. Het wordt normaal gebruikt tegen kleinere schepen, voor waarschuwingsschoten of ondersteuning richting land. Het is een veelzijdig wapen, maar geen hoofdonderdeel van de luchtverdediging.

Wat betekent ‘volledig verdedigen’?

Om de uitspraak verder te verduidelijken, sprak ik met Noah van der Wal, plaatsvervangend woordvoerder van de Koninklijke Marine. Volgens hem draait de discussie vooral om de interpretatie van het woord volledig. “Het maakt uit wat je bedoelt met volledig verdedigen. Bedoel je volledig verdedigbaar tegen alle aanvallen, of bedoel je volledig operationeel verdedigbaar?” Volgens de marine blijft het schip binnen de huidige missie volledig inzetbaar: “Voor de missie waarop de Zr.Ms. Evertsen momenteel is gestuurd is hij volledig verdedigbaar. Er is geen sprake van dat het kanon nodig zal zijn volgens de huidige situatie.” De situatie wordt volgens hem continu gemonitord: “Wij willen niet gaan speculeren, maar we houden de situatie en status van de Zr.Ms. Evertsen constant in de gaten.”

Wat weten we nu?

Uit de Kamerbrief en de toelichting van Defensie en de marine blijkt dat het fregat niet onbewapend is en zijn belangrijkste verdedigingssystemen nog functioneren. De systemen die nodig zijn voor de luchtverdedigingsmissie zijn volledig operationeel.

Het defecte kanon betekent wel dat één verdedigingsoptie wegvalt. Het schip verliest daarmee flexibiliteit in bepaalde scenario’s, maar niet zijn kerncapaciteit.

Conclusie

De uitspraak van Yesilgöz blijkt in de kern feitelijk juist, maar vraagt om nuance. De Evertsen kan zich nog steeds verdedigen tegen de dreigingen waarvoor het schip is ingezet. “Volledig” betekent hier dat de hoofdmissie uitgevoerd kan worden, niet dat elk wapensysteem beschikbaar is.

De bewering is daarom feitelijk juist, maar afhankelijk van hoe breed je het begrip ‘volledig verdedigen’ interpreteert.