Technologie van sociale media helpt partijen met extreme standpunten, claimt Henri Bontenbal. Het heeft invloed. Algoritmen hebben een beperkte rol, maar sociale media bieden actieve gebruikers een platform. Onderzoek wijst op een significante rol van platformgebruikers.

Deze factcheck is uitgevoerd op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie.

In WNL op zondag van 15 maart kwam het onderzoek ‘scrollend naar de stembus’, door onderzoekers van het Rathenau Instituut ter sprake. Een onderzoek naar het aandeel van algoritmen bij inmenging in verkiezingen. Bontenbal was te gast en maakte hier een opvallende claim. Populisme zou, door hun sturing op ophef en onvrede in hun sociale mediastrategie, beter zichtbaar zijn in de algoritmes op sociale media.

De claim schaart alle sociale media bij elkaar. Tevens is de definitie ‘partijen met extreme standpunten’ onduidelijk. Echter lijkt Bontenbal later op populisme te doelen. Klopt het dat deze partijen profijt hebben van de technologie van sociale media?

Bewering

‘Technologie van sociale media helpt partijen met extreme standpunten.’

Oordeel:

Deels waar

Technologie

De technologie van sociale media is in de claim een breed begrip dat nauwkeuriger moet worden geduid. Petter Törnberg is onderzoeker naar sociale media en politieke communicatie. Hij legt uit. ‘Sociale media zijn niet één ding: verschillende platformen hebben verschillende dynamieken. Sommige platformen zijn niet eens afhankelijk van algoritmen.’

Er zijn grote getallen aan onderzoek gedaan naar verschillende sociale mediaplatformen. De mate van invloed varieert tussen deze platformen. Door 39 onderzoekers van verschillende universiteiten in Amerika werd onderzocht dat Meta-platforms geen politieke effecten hadden op hun gebruikers. Een recent onderzoek naar het platform ‘X’,  gepubliceerd in Nature, wijst erop dat sommige gebruikers wel een conservatievere houding kunnen krijgen. Echter zit nog verschil in de persoonlijke gebruiksinstelling op het platform.

Belangrijk is dat er onderscheid wordt gemaakt in het gebruik van de feed zoals de gebruiker hem zelf kan instellen. De gebruiker kan kiezen tussen een chronologische en algoritmische feed. De betreffende ‘X’-gebruikers werden pas aanhoudend conservatiever bij blootstelling aan een algoritmische feed. Deze instellingen bij Meta-platformen hadden geen effect op de politieke voorkeur van gebruikers.

Platformgebruiker

‘Het sterkste bewijs duidt op een voordeel voor populisten, radicaal-rechts, rechtsgeoriënteerde en uitdagende actoren in plaats van een algemene bewering over ‘extreme standpunten’’, zegt Törnberg. ‘Het gaat niet om extremiteit in theoretische zin, maar of het inhoudelijk conflictueus, emotioneel beladen is en onenigheid creëert.’

Törnberg haalt een artikel van PNAS Nexus aan waaruit blijkt dat rechtsgeoriënteerden meer voordeel hebben op bepaalde platformen. ‘Onderzoek toont aan dat vele functies van sociale media vaak in het voordeel zijn van populisme en radicaal-rechts bij zichtbaarheid en interactie. Zoals door directe communicatie, zwakke controle en rangschikking systemen die interactie belonen waaronder conflict en negatieve emoties.’

In hoeverre algoritmes een rol hebben in het veranderen van iemands politieke voorkeur, is beperkt. Ondanks dat algoritmen meer sturen op een aanbod van rechtsextremistische content, zijn de persoonlijke keuzes van de platformgebruiker meer van belang, blijkt volgens onderzoekers van het Verwey Jonker Instituut en Textgain. Het eigen online gedrag is bepalend voor de content die gebruikers te zien krijgen.

Gedrag van platformgebruikers is onderdeel waarom ‘extreme standpunten’ in het bijzonder het goed doen op sociale media. Törnberg publiceerde recent een onderzoek hierop, hij verklaart. ‘We zien dat agressievere en meer politiek extreme gebruikers posten, de interactie aangaan en actief blijven in online politieke discussies.’

Conclusie

Bontenbal kraamt in zijn claim zeker geen onzin uit. Onderzoek wijst erop dat populistische, radicaalrechts en rechtsgeoriënteerde inderdaad een voordeel hebben op bepaalde platformen. Algoritmen spelen hier een beperkte rol in. Het is nog sterk afhankelijk van het gedrag door platformgebruikers. Belangrijk is dus dat het niet om alle sociale media gaat.

De technologie helpt dus aan meer zichtbaarheid, echter is er geen bewijs dat dit helpt aan meer stemmen.

Bronnen

• Links naar alle gebruikte bronnen vindt u terug in de tekst
• Alle bronnen werden het laatst geraadpleegd op 19 maart 2026