“Relationele en seksuele vorming (RSV/CSE) maakt kinderen juist seksueel actiever.” Die claim komt naar voren in een artikel van Gezin in Gevaar over de Week van de Lentekriebels. Volgens de organisatie zou seksuele voorlichting op scholen juist negatieve effecten hebben op jongeren, zoals meer of eerder seksueel gedrag. Ik onderzocht waarop deze uitspraak is gebaseerd en wat het wetenschappelijk bewijs laat zien.

De claim: “Relationele en seksuele vorming (RSV/CSE) maakt kinderen juist seksueel actiever.”

Oordeel: onjuist.

De claim van Gezin in Gevaar

In het artikel “Week van de Lentekriebels: 7 schadelijke gevolgen van relationele seksuele vorming”  stelt Gezin in Gevaar dat relationele en seksuele vorming negatieve gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren, en dat programma’s voor seksuele vorming jongeren meer sexualiseren. Daarbij verwijst het platform onder andere naar een analyse van het Amerikaanse Institute for Research and Evaluation (IRE) die volgens Gezin in Gevaar laat zien dat veel programma’s voor seksuele vorming geen positief effect hebben. Deze IRE‑analyse bekeek internationale studies buiten de Verenigde Staten en concludeerde volgens de originele auteurs dat er weinig bewijs is voor de effectiviteit van CSE.

Kritiek op de IRE‑analyse

In de wetenschappelijke literatuur is een heranalyse gepubliceerd die de methodologie van het IRE‑rapport kritisch beoordeelt. In Sexual and Reproductive Health Matters beargumenteren VanTreeck, Elnakib en Chandra‑Mouli dat het IRE‑rapport ernstige tekortkomingen heeft in zijn methodologie en analyse. Zij schrijven dat het originele rapport geen duidelijke zoekstrategie en selectiecriteria hanteerde, studies zonder de benodigde uitkomstgegevens als “ineffectief” bestempelde, het analytisch kader zo was opgezet dat positieve effecten werden geminimaliseerd en dat in 74% van de studies die werden hergeanalyseerd fouten in de data werden gevonden.

Deze heranalyse concludeert dat de methodologische gebreken de juistheid van de conclusies ondermijnen. Parallel hieraan verscheen een korte kritische commentaarpublicatie in Journal of Adolescent Health die soortgelijke problemen benoemt in de classificatie van effecten van CSE in het oorspronkelijke rapport JAH‑commentaar.

Rutgers verwijst in haar reactie bij ons naar deze kritiek. Josien Jacobs persvoorlichter van Rutgers verteld: “De beweringen van Gezin in Gevaar kloppen niet. Het ‘onderzoek’ wat aangehaald wordt door Civitas is drie jaar geleden al uitvoerig onderzocht en als onwettenschappelijk bestempeld”. Josien verteld daarover verder: “De wetenschappers stelden zelfs dat de analyse van IRE een poging lijkt om de effectiviteit van CSE bewust te ondermijnen ten gunste van ideologische standpunten.”De heranalyse verscheen in het Journal of Adolescent Health.

Buitenlandse programma’s niet één‑op‑één vergelijkbaar met Nederland

Gezin in Gevaar verwijst naar Amerikaanse programma’s zoals It’s Your Game…Keep It Real! (IYG), ¡Cuídate! en Teen Outreach Program als bewijs dat relationele en seksuele vorming jongeren “seksueler maakt”. IYG is een curricula-gebaseerd programma voor middelbare scholieren dat kennis en vaardigheden over relaties, seksualiteit en veilige keuzes wil vergroten.

Een computergebaseerde variant, It’s Your Game‑Tech, richt zich ook op het vergroten van kennis en zelfvertrouwen in veilig gedrag bij middelbare scholieren. Evaluatiestudies tonen verbeteringen in kennis en houdingen, maar geen significante verschillen in daadwerkelijke seksuele activiteit tussen interventie en controlegroepen (PMC).

Deze programma’s richten zich specifiek op middelbare scholieren (ongeveer 12–15 jaar) binnen de Amerikaanse context. Ze zijn getest met controlegroepen en longitudinale metingen. De programma’s, doelgroep en context verschillen fundamenteel van de Nederlandse basisschool en VO/MBO-lesprogramma’s zoals de Week van de Lentekriebels en Lang Leve de Liefde. Daardoor kunnen de resultaten van deze Amerikaanse studies niet één op één worden toegepast op Nederlandse leerlingen.

Evaluatierapporten over relationele en seksuele vorming

Naast internationale studies bestaan er ook meerdere Nederlandse evaluaties van relationele en seksuele vorming (RSV). Uit een landelijke peiling onder basisscholen blijkt dat scholen RSV vooral inzetten om sociale veiligheid, weerbaarheid en relationele vaardigheden te versterken, en niet primair om seksueel gedrag te stimuleren. In de Peiling Relationele en seksuele vorming in het basisonderwijs (Gendi, 2022) wordt beschreven dat scholen aandacht besteden aan thema’s als grenzen aangeven, respectvolle omgang en mediawijsheid.

Ook verwijst de Rijksoverheid naar internationaal en Nederlands onderzoek waaruit volgt dat relationele en seksuele vorming samenhangt met betere kennis, positievere attitudes en veiliger gedrag onder jongeren, zonder aanwijzingen dat leerlingen eerder seksueel actief worden.

Aanvullend beschrijft het achtergronddossier van Rutgers dat effectieve programma’s zich richten op relationele vaardigheden, consent en weerbaarheid, en dat wetenschappelijke evaluaties juist wijzen op uitstel van seksueel debut en veiliger gedrag wanneer seksuele voorlichting structureel wordt aangeboden.

Bredere evaluaties van CSE, waaronder internationale richtlijnen en overzichten, laten doorgaans een ander beeld zien van de effecten van seksuele voorlichting. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is er geen bewijs dat CSE seksuele activiteit vergroot; in veel gevallen lijkt het integendeel samen te hangen met veiliger gedrag en later seksueel debut.

Reactie gevraagd aan Gezin in Gevaar

On Air heeft Gezin in Gevaar gevraagd hoe zij reageren op de wetenschappelijke kritiek op de aangehaalde studies en waarop de claim dat “RSV/CSE kinderen juist seksueel actiever maakt” precies gebaseerd is. Op het moment van publicatie is daar nog geen inhoudelijke reactie op ontvangen.

Conclusie

De claim dat relationele en seksuele vorming kinderen seksueel actiever maakt wordt niet ondersteund door de meeste wetenschappelijke literatuur. De analyse waarop Gezin in Gevaar zich beroept is door onafhankelijke onderzoekers kritisch beoordeeld vanwege methodologische tekortkomingen. Daarnaast is de toepassing van het onderzoek op Nederlandse progamma’s niet terecht, deze progamma’s verschillen vaak sterk van medotiek en doelgroep. Ook internationaal bewijs laat juist vaak zien dat relationele en seksuele vorming samenhangt met beter geïnformeerd en veiliger gedrag onder jongeren. De claim wordt dus onjuist bevonden.

Bronnenlijst:

Week van de Lentekriebels: 7 schadelijke gevolgen van Relationele Seksuele Vorming
https://geziningevaar.nl/artikelen/week-van-de-lentekriebels-7-schadelijke-gevolgen-van-relationele-seksuele-vorming
Onderzoek: seksuele vorming werkt averechts
https://geziningevaar.nl/artikelen/week-van-de-lentekriebels-seksuele-vorming-op-school-werkt-vaak-averechts-zo-blijkt-uit-grootschalig-internationaal-onderzoek
Gezin in Gevaar (homepage)
https://geziningevaar.nl/
Rijksoverheid Relationele & seksuele vorming – veelgestelde vragen
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gezondheid-en-preventie/seksuele-gezondheid/relationele-en-seksuele-vorming/veelgestelde-vragen-over-relationele-en-seksuele-vorming
Rijksoverheid Wat zegt onderzoek over effecten?
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gezondheid-en-preventie/seksuele-gezondheid/relationele-en-seksuele-vorming
Seksuelevorming.nl Week van de Lentekriebels
https://seksuelevorming.nl/onderwerpen/week-van-de-lentekriebels/
Rutgers Roerige Lentekriebelsweek & desinformatie
https://rutgers.nl/nieuws/roerige-lentekriebelsweek-levert-vooral-veel-waardevolle-gesprekken-op/
Rutgers (organisatie)
https://rutgers.nl
Rutgers Achtergronddossier Relationele & Seksuele Vorming (PDF)
https://rutgers.nl/wp-content/uploads/2024/02/Achtergronddossier-Relationele-en-seksuele-vorming.pdf
PO-Raad Relationele en seksuele vorming op school
https://www.poraad.nl/onderwijskansen/sociale-veiligheid-op-school/relationele-en-seksuele-vorming-op-school-hoe-doe-je
Gendi Peiling RSV in het basisonderwijs (2022, PDF)
https://www.gendi.nl/wp-content/uploads/2022/03/Rapportage-Peiling-Relationele-en-seksuele-vorming-in-het-basisonderwijs-2022.pdf
World Health Organization – Comprehensive Sexuality Education
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/comprehensive-sexuality-education
PubMed artikel (PMID: 33950605)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33950605/
PubMed artikel (PMID: 37548507)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37548507/
Journal of Adolescent Health – Research article
https://www.jahonline.org/article/S1054-139X(22)01024-2/fulltext
Journal of Adolescent Health (homepage)
https://www.jahonline.org/
Universiteit Utrecht – Analyse ophef Lentekriebels (discoursanalyse 2005–2024)
https://www.uu.nl/nieuws/analyse-van-de-ophef-rondom-week-van-de-lentekriebels
NOS – Kort geding Rutgers vs Civitas Christiana
https://nos.nl/artikel/2561020-initiatiefnemer-lentekriebels-week-spant-kort-geding-aan-om-desinformatie