Op X circuleert een bericht waarin Wouter Beke stelt dat “80% van de mensen zonder recht op asiel in Europa in de illegaliteit verdwijnt”. Maar klopt dat wel? Of is dit cijfer te simpel voorgesteld?
Claim: 80% van de mensen zonder recht op asiel in Europa verdwijnt in de illegaliteit.
Oordeel: Misleidend
Waar komt de claim vandaan?
De uitspraak verwijst naar het Europese terugkeerbeleid. Volgens de Europese Commissie keert een deel van de afgewezen asielzoekers daadwerkelijk terug naar het land van herkomst, terwijl een ander deel “met onbekende bestemming vertrekt”. Dat laatste wordt vaak geïnterpreteerd als verdwijnen in de illegaliteit. Dit is echter een grote aanname.
“Dit soort cijfers zijn bijna niet te controleren”
Migratiedeskundige Carolus Grütters benadrukt dat zulke percentages moeilijk vast te stellen zijn. Volgens hem ontbreekt er namelijk simpelweg te veel betrouwbare data wat betreft dit onderwerp: ‘Je kunt een hele grote schatting maken maar daar schiet je ook weinig mee op.’
Het probleem zit in de registratie. Overheden weten vaak niet waar mensen naartoe gaan als ze vertrekken.
Wat gebeurt er na een afwijzing?
Het is belangrijk om eerst helder te krijgen over wie het gaat. Grütters legt uit dat de term “asielzoeker” vaak verkeerd wordt gebruikt: ‘Op het moment dat het verzoek wordt afgewezen is hij dus geen asielzoeker meer.’
Die persoon moet het land verlaten, maar wat er daarna gebeurt, verschilt sterk. Volgens Grütters zijn er meerdere scenario’s: ‘Van die 80% kunnen mensen alsnog vertrekken, ze kunnen doorreizen naar een ander land of ze kunnen later een verblijfstatus krijgen.’
Met andere woorden: “verdwijnen” betekent niet automatisch “illegaal blijven”.
Cijfers uit Nederland laten een ander beeld zien
Hoewel de claim over Europa gaat, geven Nederlandse cijfers een indicatie. Uit onderzoek van het WODC blijkt dat het aantal mensen zonder verblijfsvergunning lastig exact te bepalen is, juist omdat het om een diverse en deels onzichtbare groep gaat.
Die groep bestaat bovendien niet alleen uit afgewezen asielzoekers, maar ook uit bijvoorbeeld arbeidsmigranten of mensen met verlopen visa. Dat maakt het nog moeilijker om één percentage te koppelen aan “illegaliteit na asiel’’.
Onzekerheid in cijfers en registratie
Een belangrijk probleem is dat er geen volledig zicht is op wat er gebeurt nadat iemand moet vertrekken. Instanties registreren wel wanneer iemand uit beeld raakt, maar niet waar die persoon vervolgens naartoe gaat.
Daarnaast houden ook terugkeerinstanties niet alles bij: ‘Die houden niet precies bij wie daadwerkelijk vertrekt op eigen initiatief,’ vertelt Grütters.
Hierdoor ontstaat een categorie mensen die administratief “verdwenen” is, maar in werkelijkheid verschillende kanten op kan zijn gegaan. Dat maakt het moeilijk om harde percentages te koppelen aan illegaal verblijf.
Hoe realistisch is 80%?
De kern van de claim is dat een groot deel van de afgewezen asielzoekers in Europa blijft zonder papieren. Maar volgens Grütters is het genoemde percentage niet goed onderbouwd: ‘Nee, dat kun je niet zeggen.’
Hij legt uit dat zelfs nationale cijfers al onzeker zijn: ‘Hoe groot dat is, onbekend dat is juist zo lastig, omdat er alleen maar hele grove statistieken van zijn.’
Zelfs als een deel van de mensen “met onbekende bestemming” vertrekt, betekent dat niet dat ze allemaal in Europa blijven. ‘Die 80% is per definitie al aan de te hoge kant,’ vertelt Grütters dan ook.
Conclusie
De claim dat 80% van de afgewezen asielzoekers in Europa in de illegaliteit verdwijnt, is misleidend. Er zijn geen betrouwbare cijfers die dit percentage bevestigen. Bovendien is “verdwijnen” een verzamelterm voor verschillende situaties, zoals vertrek naar een ander land of een nieuwe aanvraagprocedure, dit valt echter niet direct onder ‘’illegaliteit’’.
