Op 26 januari 2026 publiceert de NOS het artikel ‘Duizenden zwangere vrouwen roken, maar stoptherapie met cadeaubonnen lijkt effectief’. Daarin staat dat zwangere vrouwen die een cadeaubon krijgen als beloning om te stoppen met roken, vaker stoppen dan vrouwen zonder financiële prikkel. De boodschap is duidelijk: financiële beloningen zouden helpen om rookgedrag tijdens de zwangerschap terug te dringen. Maar hoe sterk is dat bewijs precies? En betekent dit ook dat vrouwen blijvend rookvrij blijven?

De berichtgeving van de NOS baseert zich op een systematische review van de Cochrane Library (Chamberlain et al., 2023), waarin meerdere gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s) met duizenden zwangere vrouwen zijn samengevoegd. Daaruit blijkt dat financiële prikkels, zoals cadeaubonnen, effectiever zijn dan standaardbegeleiding zonder beloning: gemiddeld stopte 24 procent van de vrouwen in de beloningsgroep, tegenover 6 procent in de controlegroep. Hoewel het effect statistisch duidelijk is, blijft ruim driekwart van de vrouwen tijdens de zwangerschap roken. De metingen vonden plaats tot aan de bevalling, en de meeste studies volgden vrouwen slechts kort daarna, waardoor het bewijs voor blijvende rookvrijheid beperkt blijft.

Ook individuele studies laten een vergelijkbaar beeld zien. In een grote multicenter RCT van Berlin et al. (2021) met 460 zwangere vrouwen in 18 ziekenhuizen, werd stoppen niet alleen gerapporteerd, maar ook biochemisch gecontroleerd. In de beloningsgroep stopte 16 procent van de vrouwen met roken, tegenover 7 procent in de controlegroep. De studie toont een duidelijk statistisch effect.

Dat financiële beloningen tijdelijk kunnen helpen, bevestigt hoogleraar Ontwikkelingspsychopathologie Jacqueline Vink van de Radboud Universiteit: “Beloning kan het duwtje zijn dat sommige mensen nodig hebben om te stoppen.” Tegelijkertijd wijst zij op grote individuele verschillen in nicotineverslaving: erfelijke aanleg, motivatie en persoonlijke omstandigheden bepalen hoe moeilijk het is om te stoppen. Een cadeaubon is daarom geen “one size fits all”-oplossing.

Dat stoppen tijdens de zwangerschap van groot belang is, staat buiten discussie. Volgens de Rijksoverheid vergroot roken het risico op miskraam, vroeggeboorte en een laag geboortegewicht. Ook het Trimbos-instituut wijst erop dat stoppen altijd prioriteit moet hebben, ook onder stressvolle omstandigheden. Elke rookvrije periode levert gezondheidswinst op voor moeder en kind.

De vraag is echter of cadeaubonnen zorgen voor blijvend rookvrij gedrag. In de verschillende studies wordt gewezen op terugval na afloop van de interventie. Vink zegt hierover: “Als de enige motivatie de beloning is, dan is de kans denk ik groot dat ze daarna weer terugvallen.” Volgens haar is kennis over de schadelijke gevolgen én steun vanuit de directe omgeving minstens zo belangrijk. “Uit mijn onderzoek blijkt bovendien dat vrouwen met een rokende partner minder vaak succesvol stoppen,” aldus Vink. De sociale omgeving speelt dus een grote rol.

Wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen benadrukken dat stoppen-met-rokenzorg maatwerk vereist. Succes hangt af van verslavingsgraad, sociale steun, stressniveau en persoonlijke motivatie. Een financiële prikkel kan tijdelijk helpen, maar is geen op zichzelf staande oplossing.

De maatschappelijke discussie over cadeaubonnen komt ook terug in EW Magazine, waarin zowel voor- als tegenstanders aan het woord komen. Critici vragen zich af of publieke middelen op deze manier moeten worden ingezet, terwijl voorstanders wijzen op de bewezen effectiviteit tijdens de zwangerschap en de gezondheidswinst voor het kind.

Alles bij elkaar laten de wetenschappelijke bronnen zien dat financiële beloningen de kans op stoppen tijdens de zwangerschap verhogen, zoals blijkt uit systematische reviews en RCT’s. Tegelijkertijd tonen de studies dat stoppen met roken complex blijft en afhankelijk is van persoonlijke en sociale factoren.
De claim “Cadeaubonnen zouden zwangere vrouwen helpen te stoppen met roken” klopt grotendeels, maar is onnauwkeurig door een gebrek aan nuance. Financiële prikkels verhogen het stoppercentage tijdens de zwangerschap aanzienlijk (van 6% naar 24%), maar veel vrouwen vallen na de bevalling terug. Daarnaast spelen genetische aanleg en een rokende sociale omgeving een belangrijke rol die met een cadeaubon niet wordt opgelost. Een cadeaubon is dus een effectief tijdelijk zetje, maar geen allesomvattende oplossing voor blijvende rookvrijheid.