Elk jaar op 30 juni en 1 juli staat Nederland stil bij Keti Koti. De naam komt uit het Sranantongo en betekent letterlijk ‘verbroken ketenen’. Op 30 juni vindt de herdenking plaats en op 1 juli wordt de afschaffing van de slavernij gevierd. Deze dagen staan in het teken van herinneren, erkennen en het doorgeven van een geschiedenis die nog altijd invloed heeft op de samenleving.
Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij officieel af in Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen. Daarmee kwam een einde aan een systeem waarin mensen tot eigendom werden gemaakt en onder dwang moesten werken. Toch betekende deze afschaffing niet dat iedereen direct vrij was. Veel voormalige tot slaaf gemaakte mensen moesten nog tien jaar onder zogenoemd staatstoezicht blijven werken. Pas in 1873 kregen zij daadwerkelijk de vrijheid om zelf te bepalen waar zij woonden en werkten.
Het Nederlandse slavernijverleden beslaat meer dan twee eeuwen. In die periode vervoerde de West-Indische Compagnie (WIC) honderdduizenden Afrikanen onder dwang naar plantages in het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. Daarnaast speelde Nederland via de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) ook een rol in slavernij in Azië. Deze geschiedenis heeft diepe sporen nagelaten en werkt voor veel mensen nog steeds door in de vorm van ongelijkheid, discriminatie en de zoektocht naar erkenning.
De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor dit verleden. In 2022 bood de Nederlandse regering officieel excuses aan voor de rol van de Nederlandse staat in de slavernij. Ook koning Willem-Alexander sprak tijdens de nationale Keti Koti-herdenking in 2023 zijn excuses uit. Deze momenten worden door veel mensen gezien als belangrijke stappen richting erkenning, al benadrukken anderen dat bewustwording en educatie minstens zo belangrijk blijven.
Keti Koti is daarom meer dan een historische herdenking. Het is een dag waarop mensen samenkomen om stil te staan bij het verleden, maar ook om na te denken over de toekomst. Tijdens herdenkingen worden toespraken gehouden, kransen gelegd en persoonlijke verhalen gedeeld. Op 1 juli volgt vaak een viering met muziek, dans en cultuur. Die combinatie van herdenken en vieren laat zien dat verdriet en hoop naast elkaar kunnen bestaan.
Ook in Utrecht wordt Keti Koti ieder jaar herdacht. Bezoekers, organisatoren en bestuurders komen samen om stil te staan bij de geschiedenis en met elkaar in gesprek te gaan over vrijheid, gelijkwaardigheid en verbinding. Voor veel aanwezigen is het een moment om familieverhalen door te geven, nieuwe inzichten op te doen en anderen bewust te maken van een gedeeld verleden.
De vraag die daarbij centraal blijft staan, is hoe deze geschiedenis levend gehouden kan worden. Nu steeds meer jongeren deelnemen aan herdenkingen en het onderwerp vaker terugkomt in het onderwijs en de media, groeit de kans dat toekomstige generaties de betekenis van Keti Koti blijven begrijpen. Juist door verhalen te blijven vertellen en met elkaar in gesprek te gaan, kunnen de lessen uit het verleden worden doorgegeven. Zo blijft Keti Koti niet alleen een herinnering aan wat is geweest, maar ook een oproep om samen te bouwen aan een toekomst waarin vrijheid, gelijkwaardigheid en respect voor iedereen vanzelfsprekend zijn.
In de repo hieronder bezocht redacteur Friso Brommer een herdenking in Utrecht
