De vatbaarheid van jongvolwassenen voor schoonheidsidealen op sociale media

Jongvolwassenen worden voortdurend blootgesteld aan posts op platformen als TikTok en Instagram rondom uiterlijk, varierend van uitgebreide skincare-routines en dunne gespierde lichamen tot het zien van een gebruinde huid voor een zomerse en “gezonde uitstraling”. Basispsycholoog Jorrit Nelso geeft aan dat die continue stroom aan content die je binnen krijgt flink bijdraagt aan onzekerheid en de neiging tot sociaal willen vergelijken met anderen.

Zelf heeft Nelso het meest te maken met mensen tussen de 18 en de 65 jaar, maar de jongvolwassenen hiertussen vallen het meest op. ‘Vaak gaat het over twijfelen aan jezelf of uiterlijk door dat stukje vergelijken.’ Die vergelijkingen leiden er ook toe dat mensen plezier en interesse beginnen te verliezen in hobby’s of andere bezigheden waar zij blij van werden. Die gevoeligheid hangt volgens Nelso samen met de levensfase waar zij in zitten. ‘Veel jongeren zijn nog bezig met de vraag: wie ben ik eigenlijk? Daar hoort ook de behoefte bij om ergens bij te kunnen horen. Zodra er online steeds dezelfde content wordt bekeken, ontstaat er een indruk dat dat de norm is die voldaan moet worden.

De algoritmes zijn de reden dat jongeren steeds weer opnieuw soortgelijke content binnenkrijgen, bijvoorbeeld over uiterlijk. Daarnaast speelt groepsdruk ook een rol: jongeren nemen gedrag een stuk sneller over zodra ze het zien binnen hun sociale kring van vrienden en leeftijdsgenoten. Als er dan al een tussen zit die bijvoorbeeld veel naar de zonnebank gaat voelt dat als een normalere zaak verteld Nelso. ‘Dit is ook te zien bij andere situaties, zoals roken. Het gaat niet per se om het gedrag zelf, maar meer het onbewust volgen van je groep.

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat die invloed erg lastig is om te kunnen doorbreken. De A Review of the Impact of Sun Safety Interventions in Children van Baig et al. (2023) Analyseerde zo een 66 studies naar programma’s die gericht waren op zonveilig gedrag bij kinderen en jongeren. Hoewel de kennis over zonbescherming vaak verbeterde, bleek het veranderen van de houding ten opzichte van een gebruinde huid veel moeilijker. De jongeren bleven in de meeste gevallen de huid met een gebruind kleurtje het aantrekkelijkst vinden, zelfs na een voorlichting over alle risico’s die gepaard gaan uv-straling en mogelijke huidkanker. Alleen intensievere interventies, zoals interactieve lessen of het betrekken van ouders, lieten kleine veranderingen in houding zien.

Volgens de onderzoekers is het dan ook weer de media die hier de belangrijkste rol in speelt. Beelden waarin een gebruinde huid wordt gekoppeld aan aantrekkelijkheid en succes blijven sterk aanwezig. Daardoor blijven bestaande schoonheidsnormen bestaan, ondanks de bekende gezondheidsvoorlichting. De onderzoekers geven ook aan dat alleen een voorlichting niet voldoende is om het gedrag en denkwijze te kunnen veranderen. Zij geven het advies om al vóór de adolescentie te beginnen met het bespreken van schoonheidsidealen die door sociale media in stand worden gehouden. In die fase ontwikkelt het zelfbeeld zich sterk en zijn jongeren het meest kwetsbaar.

Dit sluit aan bij wat er in de praktijk bij de basispsycholoog te zien is. Jongvolwassenen zoeken niet alleen een bepaalde uitstraling, maar meer naar de erkenning en aansluiting bij anderen. Wanneer een algoritme voortdurend dezelfde schoonheidsbeelden zal tonen, wordt die vergelijking constant gevoed. Achter de keuzes om bijvoorbeeld onder de zonnebank te stappen of fillers te laten injecteren, schuilt daarom vaak een grotere behoefte om bewust of onbewust bij een groep te horen.

Bekijk hieronder de video reportage over de ‘Blijf Uit De Zon Dag’: