In het atelier van kunstenares Amerentske Koopman staan, naast talloze schilderijen, heel wat dozen met gevonden spullen en frutseltjes opgeborgen. Vrijwel alles van die spullen is volgens Amerentske bruikbaar. Daar waar de meeste mensen het zien als rotzooi, weet Amerentske er wel raad mee. Het is een georganiseerde rommelige ruimte waar verfspullen, schilderijen en dozen met spullen en kleine frutsels elkaar ontmoeten. “Ik werk graag met dingen om me heen. Ik heb dit nog om te kunnen denken.” Het atelier in Utrecht is al 23 jaar haar vaste werkplek. In het atelier wordt gewerkt maar ook getwijfeld, gezocht en opnieuw begonnen. Voor wie een bezoekje brengt aan het atelier, ziet niet alleen hoe haar werk ontstaat, maar ook hoe zij als kunstenares is geworden en wie ze nu is.
Opleiding
Amerentske woont en werkt al lange tijd in Utrecht. Ze studeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Zij volgde daar de opleiding Architectonische Vormgeving en studeerde in 1997 af. De opleiding had een sterke focus op architectuur, ruimte en vormgeving. Die achtergrond is nog altijd zichtbaar in haar werk. Typerend aan de schilderijen van Amerentske zijn de ‘streepjes’. Haar werk wordt voornamelijk opgebouwd met herhaalde vlakken, lijnen, texturen en transparante lagen die samen een patroon vormen of los van elkaar staan. Naast schilderijen maakt Amerentske ook objecten; druktemakers. Dit zijn kunstwerken waaraan kleine voorwerpen en ‘frutsels’ doormiddel van een constructie aan elkaar zijn gelijmd. Daarnaast heeft ze ook gewerkt aan een aantal verschillende installaties door heel het land.
Ondanks de afgeronde studie begon de loopbaan van Amerentske niet met een duidelijk startmoment. Er was geen grote afstudeertentoonstelling die haar werk meteen zichtbaar maakte. “Er was niet één punt waarop het begon. Het is door de jaren heen gewoon gegroeid,” vertelt ze.
^Werk van Amerentske – Druktemakers (links), Schilderij (rechts)
Kunst als houvast
Voor Amerentske is kunst geen beroep met vaste grenzen, maar iets wat ze nodig heeft om overzicht te houden in haar hoofd. Ze praat er niet groots over, maar wel eerlijk. “Ik kan eigenlijk niet anders dan dit doen. Het is een manier om alles wat er gebeurt ergens kwijt te kunnen,” zegt ze. Haar manier van werken verschilt per periode en hangt er ook vanaf hoe ze zich voelt. “De ene keer gaat het vanzelf en kan ik dagen achter elkaar doorwerken. Op andere momenten kan ik uren denken en staren maar lukt het me gewoon niet en komt er weinig zichtbaars uit,” vult ze aan. Kunst en maken is voor haar daarmee zowel een uitlaatklep als een houvast.
Jeugd
Als kind was Amerentske volgens haar moeder, Marijke Koopman, creatief maar ook gesloten. “Ze was wel wat gesloten, vond ik, vooral in haar emoties. Ze had altijd een heel druk brein, maar was daar niet zo communicatief in,” vertelt ze. Wat lastig onder woorden te brengen was, vond al vroeg een uitweg in maken. “Als kind naaide Amerentske poppenkleertjes op de naaimachine, knipte ze stoffen op gevoel en bouwde ze met wat er voorhanden was. Niet vanuit een plan, maar vanuit nieuwsgierigheid,” vult Marijke aan.
Het was al vrij duidelijk dat Amerentske op latere leeftijd iets creatiefs ging doen. Binnen het gezin was creativiteit vanzelfsprekend. Haar vader is architect en haar moeder werkte altijd projectmatig en was sociaal actief. In het gezin was er altijd ruimte voor maken. Niet omdat het moest maar omdat de ruimte er was. Ze hadden niet veel geld maar er was wel veel ruimte om dingen te bedenken en te maken. “We hadden het niet breed,” zegt Marijke, “maar dat was ook helemaal niet erg. Je leert dan tevreden te zijn met weinig.”
Die houding is Amerentske altijd bijgebleven. In haar werk zie je dat onder andere terug in hoe ze met materiaal omgaat. Ze werkt veel met dingen die al een leven achter zich hebben. “Afval bestaat eigenlijk niet voor Amerentske. Ze ziet overal mogelijkheden in,” vertelt Marijke. Wat andere misschien zouden weggooien, wordt bij Amerentske onderdeel van een nieuw project en kunstwerk. Dat zie je niet alleen terug in haar werk, maar ook in hoe ze leeft. Ze is weinig bezig met bezit of status en besteedt haar tijd liever aan maken en bezig zijn. Volgens Marijke heeft ze dat ook doorgegeven aan haar kinderen: “Haar kinderen zijn ook helemaal niet materialistisch. Ze kunnen zich met weinig al vermaken.” Het kunstenaarschap van Amerentske is sterk verbonden met hoe ze is opgegroeid. Wat ze als kind thuis meekreeg, is langzaam onderdeel geworden van haar leven.
Doorzetter
Toen Amerentske op de middelbare school zat, wist ze al dat ze verder wilde in de beeldende kunst. Ze koos voor een creatieve richting en ging nadat ze haar diploma had behaald doorstuderen aan de HKU in Utrecht. Ze volgde een opleiding waarin architectuur en vormgeving een grote rol speelden. Het was een opleiding waarin architectuur, vormgeving, ruimte, bouwen en nadenken over vorm centraal stonden. Die achtergrond heeft invloed gehad op hoe haar werk zich later ontwikkelde.
Nadat Amerentske was afgestudeerd, had ze geen kick-start. “Ik rolde er niet meteen in. Ik moest het echt allemaal zelf uitzoeken,” vertelt Amerentske. In plaats van één grote doorbraak ontstond er ontwikkeling die stap voor stap groeide. Projecten volgden elkaar op zonder zekerheid over zichtbaarheid en erkenning of inkomen. Tijdens haar studietijd maakte Amerentske een lange reis door India. Dat begon als een reis met een vriendin maar dat werd uiteindelijk een solotocht van zeven weken. Ze werd tijdens haar reis ziek en lag alleen in een hutje maar bleef toch doorgaan vertelt haar moeder. Ook in India bezocht ze een kunstacademie. “Ze was niet bang. Ze wist wat ze wilde en ging het gewoon aan”, vertelt Marijke.
“Die ervaring zegt veel over hoe Amerentske haar kunstenaarschap benadert. Niet als iets dat zekerheid moet geven, maar als iets waarin je moet durven vertrouwen op het proces. “Je hoeft niet alles te weten voordat je ergens aan begint. Soms moet je gewoon beginnen en kijken wat er gebeurd,” vertelt Amerentske. In de loop van de jaren heeft ze geleerd dat twijfel erbij hoort. Niet als een teken om te stoppen, maar als onderdeel van het maken. Kunstenaarschap betekent voor haar niet alleen werken maar ook volhouden tot iets lukt en accepteren dat niet alles in één keer lukt.
Overzicht
In haar atelier liggen werken opgeborgen die soms jaren na elkaar zijn gemaakt, maar op het oog wel veel op elkaar lijken. Toen webdesigner Niels van Haaften haar nieuwe website maakte, kreeg hij een overzicht te zien van al het werk wat Amerentske in de jaren daarvoor heeft gemaakt. “Op het eerste gezicht lijkt het van de hak op de tak te gaan, maar als je langer kijkt dan zie je steeds meer verbanden,” vertelt Niels. Amerentske had al een website maar die was toe aan vernieuwing en meer overzicht. Niels koos er voor om haar werk thematisch te ordenen in plaats van op jaartal. De oude website bestaat nog wel maar staat bij het archief. Al het werk van Amerentske is nog terug te vinden. Er staat een link naar de oude website bij archief op haar nieuwe website. “Ik heb dit gescheiden gehouden zodat de nieuwe website er strakker en meer geordend uit ziet. Stilistisch is er veel verandert, maar inhoudelijk blijft het verrassend en consistent,” vertelt Niels.
Wat Niels beschrijft, is ook te herkennen in hoe Amerentske werkt. Ze werkt niet in vaste stappen of fases. Ideeën blijven bij haar liggen en komen soms pas jaren later weer terug. Een tekening kan bijvoorbeeld later alsnog de basis worden voor een object of een installatie. Ze is niet bezig met afronden of eindpunten, maar met blijven kijken en uitproberen.
^ Atelier van Amerentske Koopman ^
Utrecht Down Under
Een belangrijk moment in de loopbaan van Amerentske was Utrecht Down Under in 2020. Dit was een groot cultureel project in de voormalige stadsbibliotheek van Utrecht. Voor dit project maakte Amerentske een installatie waarin veel van haar werkvormen samen kwamen. Curator Elaine Vis herinnert zich de keuze voor Amerentske goed. Elaine kende het werk van Amerentske al voordat Utrecht Down Under op tafel kwam. Wat haar aansprak was de manier waarop Amerentske vanuit een beperkt aantal ideeën blijft doorwerken. “Wat mij interesseert is als kunstenaars met een klein basisidee beginnen en dat steeds verder uitwerken,” vertelt Elaine. In het werk van Amerentske zag ze die lijn duidelijk terug. Geen losse experimenten, maar een samenhangend geheel dat zich over de jaren blijft ontwikkelen.
Juist dat maakte haar nieuwsgierig. Elaine herkende in Amerentskes werk iemand die niet snel afhaakt of zich laat leiden door trends, maar juist haar eigen weg volgt en plan trekt. “Ze blijft bij zichzelf en dat zie je terug in alles wat ze maakt,” vertelt Elaine. Toen de voormalige stadsbibliotheek als tentoonstellingsruimte beschikbaar kwam, wist Elaine meteen wie ze daar voor wilde benaderen: “Toen we dat gebouw kregen, dacht ik meteen: Amerentske moet gewoon zo’n hele wand krijgen.”
^ Utrecht Down Under ^
Samenwerken
In het atelier werkt Amerentske meestal alleen. Niet omdat ze zich afsluit, maar omdat ze de ruimte nodig heeft om te kunnen zoeken. Sommige dagen werkt ze uren achter elkaar door, andere dagen gebeurt er nauwelijks iets. “Dan ben ik vooral aan het rommelen, kijken of aan het nadenken. Dat hoort er ook bij,” vertelt ze. Het tempo ligt nooit vast en plannen maakt ze nauwelijks. Wat ze nodig heeft, is tijd en ruimte om te blijven proberen.
Toch betekent dat niet dat ze altijd alleen werkt. Amerentske gaat regelmatig ook samenwerkingen aan. Dit doet ze om haar eigen manier van werken open te breken. Zo werkte ze onder andere samen met componiste Anne-Maartje Lemarrais. Ze werkte samen aan het project Onbegrensd, een project in het Mondriaanhuis in Amersfoort waarin beeld en muziek parallel aan elkaar ontstonden. Dit project is ontstaan om het 150e geboortejaar van Piet Mondriaan te vieren. Anne-Maartje herinnert zich vooral hoe herkenbaar Amerentskes werk is. “Ze heeft een heel duidelijk eigen handschrift. Toen ik haar werk zag, wist ik meteen dat ik graag met haar samen wilde werken en gelukkig was dat enthousiasme wederzijds,” vertelt Anne-Maartje.
De werkwijzen tussen de twee verschillen wel zegt Anne-Maartje. “Ik werk wat gestructureerder en vanuit vaste keuzes, terwijl Amerentske meer associatief en op gevoel werkt,” vertelt Anne-Maartje. Toch bleek dat juist goed te werken. “Een stukje waar ik zelf over twijfelde, vond Amerentske juist heel sterk. Daar heb ik uiteindelijk een heel deel van gemaakt,’ vult Anne-Maartje aan. De samenwerking liet zien hoe Amerentskes intuïtieve manier van werken ook voor anderen richting kan geven.
Blijven maken
In het atelier van Amerentske komen werk en proces samen. Tussen schilderijen, objecten en dozen met gevonden materialen werkt Amerentske zonder vast plan. Niet alles hoeft meteen af of duidelijk te zijn. “Soms begrijp ik pas later wat iets moet worden. Werk mag best even blijven liggen en later weer worden opgepakt,” vertelt ze. Die manier van werken past bij hoe haar kunst zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Niet gericht op snelle erkenning of een groot moment, maar op blijven maken. Volgens haar moeder Marijke is dat altijd zo geweest; “Er is eigenlijk altijd wel iets waar ze naartoe werkt en dan gaat ze daar helemaal in op,” vertelt ze. Na jaren van zoeken, bouwen en volhouden staat Amerentske nu stevig in haar eigen praktijk. Niet omdat alles vastligt, maar omdat dat niet hoeft. In het atelier blijft ze doen wat ze altijd al deed: kijken, proberen en opnieuw beginnen.
