Zodra je Kunstgarage Franx binnenstapt, voel je een kalme, open ruimte waar je oog meteen op een enorm paard bij de ingang valt. Een opgezet paard, met op zijn rug een mini-stad. Kleine huisjes vormen samen een soort wolk die omhoog lijkt te stijgen. Het is dan ook een beeld dat je meteen aan het denken zet. Waarom staat dit hier? Wat moet die stad voorstellen?
Dit is het begin van Alternate Realities, een tentoonstelling van kunstenaar Pim Palsgraaf. Wat opvalt is de diepgang van deze expositie. Hier in de dorpsstraat van Zoetermeer, in een gebouw waar veel mensen zomaar voorbijlopen, laat Kunstgarage Franx iets zien dat niet zou misstaan in een groot museum. Het is niet alleen mooi om naar te kijken, maar zet ook je hersenen aan het werk.
Het paard
Palsgraaf vertelt dat het paard in de hal echt is. Hij vond het vijftien jaar terug op Marktplaats en betaalde er toen een paar honderd euro voor. Hij zag het en wist gelijk dat het perfect paste in de serie beelden waar hij mee bezig was. Opgezette dieren met steden op hun rug. Het paard zelf is niet het belangrijkste, zegt hij. Het staat voor de natuur, terwijl de gebouwen de stad voorstellen. De natuur en de menselijke wereld zijn altijd in evenwicht, maar ook weer niet. Palsgraaf wil niet belerend zijn, maar juist vragen aan het publiek stellen. Wat zie je hierin? Wat doet het met je? Zijn we wel goed bezig zo?
Die manier van werken maakt dit beeld en de verdere expositie zo sterk. Het drukt je geen mening op, maar geeft je de ruimte om er zelf over na te denken. Je blijft langer kijken dan je had gedacht, omdat het beeld vertrouwd aanvoelt, maar tegelijkertijd ook vreemd is. Je herkent er iets in, maar toch is het anders.
Verandering van werkproces
Wat deze tentoonstelling extra interessant maakt, is het verhaal van de kunstenaar zelf. Palsgraaf is eigenlijk opgeleid als schilder en heeft dat dus ook jarenlang gedaan, maar na een tijdje vond hij deze techniek niet meer spannend. Hij wist precies hoe hij iets moest maken om een bepaald resultaat te krijgen en het medium verraste hem niet meer. Daarom stopte hij hiermee en begon hij beelden te maken, zonder enige speciale opleiding. Dat bleek voor hem een manier om die spanning en ontdekking weer terug te vinden in het maken van kunst. Uit die zoektocht ontstond de serie met dieren en steden, met het paard als een van de nieuwste werken.
Materiaalgebruik
De materialen die hij gebruikt, laten zien dat het werk niet helemaal perfect hoeft te zijn. Palsgraaf werkt met hout, schuim en jute. Hij maakt de jute nat en smeert het in met houtlijm, zodat het hard wordt. Zo kan hij letterlijk bouwen en ‘modderen’, zoals hij het zelf noemt. Hierdoor ziet het werk er ruw uit, bijna alsof het aan het vergaan is. Je kunt de constructie nog zien, met schroeven en spijkers die niet zijn weggewerkt. Hij vindt het belangrijk dat het werk een beetje grof blijft en niet te glad is.
In de kleinere beelden zie je dezelfde ideeën terugkomen. Stadse vormen lijken te groeien als schimmels op een stuk hout of een steen. Ook hier lopen natuur en cultuur in elkaar over. Voor Palsgraaf is het alsof ze constant met elkaar in beweging zijn. Spullen uit de stad worden opgenomen en weer losgelaten, net alsof de omgeving een spons is die menselijke bouwwerken opzuigt.
Wat ook opvalt, is dat zijn werk niet alleen over de stad en de natuur gaat, maar ook over verval en hoe dingen veranderen. De kunstenaar werkt al jaren op verlaten fabrieken in Nederland, België en Duitsland, waar de natuur langzaam de gebouwen weer overneemt. Die fascinatie voor plekken waar mensen weg zijn, maar wel sporen hebben achtergelaten, zie je ook terug in Alternate Realities. Het is alsof de stad op de rug van het paard niet stevig staat en elk moment in elkaar kan zakken. Alsof alles tijdelijk is. Dat gevoel maakt het werk spannend. Het lijkt alsof het net is gebouwd, maar ook alweer aan het verdwijnen is.
Vijf dagen in het donker
Tijdens de rondleiding vertelt Palsgraaf over zijn fascinatie voor hoe we dingen zien en dat geeft de tentoonstelling nog meer betekenis. Hij heeft een keer vijf dagen in het donker gezeten en daardoor besefte hij hoeveel van wat we denken te zien eigenlijk herinnering is. Als we door een landschap fietsen, zegt ons brein automatisch: ‘dat is een boom, een boerderij, een huis’. Dat komt doordat we denken dat we het kennen. Maar als je echt stilstaat en goed kijkt, ga je je afvragen wat je eigenlijk precies ziet. Die verwarring en nieuwe manier van kijken probeert hij ook in zijn werk te laten zien.
Dit maakt Alternate Realities meer dan alleen iets moois om naar te kijken. Het is een tentoonstelling waar je de tijd voor moet nemen en die je dwingt om langer bij een constructie stil te blijven staan. Misschien past deze tentoonstelling daarom wel zo goed bij het thema verborgen schat. Niet omdat ze zich wil verstoppen, maar omdat ze te zien is op een plek waar je niet meteen aan denkt als je iets cultureels wilt doen. Terwijl het werk qua inhoud en als kunstwerk heel veel te bieden heeft.
Conclusie
Alternate Realities is een indrukwekkende tentoonstelling die je vanaf het begin pakt en steeds meer lagen laat zien. Pim Palsgraaf weet de natuur en de stad samen te brengen in beelden die er niet alleen mooi uitzien, maar ook interessant zijn om over na te denken. Door de ruwe materialen, de vragen die hij stelt en de aandacht voor hoe we kijken, blijft deze expositie je nog lang bij nadat je Kunstgarage Franx hebt verlaten. Een verborgen schat in Zoetermeer, die het verdient om gevonden te worden.
Misschien is dat wel het mooiste aan deze tentoonstelling: dat het niet alles uitlegt, maar iets openlaat. Je loopt naar buiten met een beeld in je hoofd dat niet zomaar verdwijnt. En dat is precies wat goede kunst en een echte verborgen parel zou moeten doen.
