Dit jaar is het 25 jaar geleden dat de eerste Harry Potter-film verscheen. Anno 2026 betovert deze franchise nog altijd miljoenen fans wereldwijd. Toch wordt er minder vaak getoverd dan je misschien zou denken. In de eerste films gebruiken personages opvallend weinig spreuken, terwijl je juist veel magie verwacht van jonge, leergierige tovenaars.
In de eerste film maakt Harry kennis met de tovenaarswereld. Hij denkt een doodnormale jongen te zijn, totdat Rubeus Hagrid hem vertelt dat zijn ouders tovenaars waren en zijn vermoord door Voldemort. Hagrid neemt hem mee naar toverschool Zweinstein waar kinderen leren met magie om te gaan.
Weinig spreuken in de eerste films
Samen met latere boezemvrienden Ron Wemel en Hermelien Griffel start Harry zijn eerste jaar op Zweinstein. Hoewel magie centraal staat, blijft het daadwerkelijke spreukgebruik beperkt. In de eerste film worden slechts acht (uitgesproken) spreuken geteld. Opvallend: Harry spreekt er zelf geen één uit. Vooral Hermelien neemt het voortouw met zes spreuken, waaronder Alohamora, Oculus Reparo en Wingardium Leviosa.
Ook in de films daarna neemt het aantal spreuken slechts langzaam toe. Volgens filmjournalist en Harry Potter-kenner Lise Knipping is dat logisch. “De personages zijn nog lerende en weten nog niet waar ze aan toe zijn. Tegelijkertijd word je als kijker meegenomen in de wereld. Dan zijn magische wezens en bewegende trappen net zo belangrijk als spreuken. Dat heeft J.K. Rowling goed begrepen.”
Bekijk hieronder alle gebruikte spreuken per Harry Potter-film. Tekst gaat door onder de visualisatie.
Er zijn ook verschillen tussen de boeken en films. Naast dat er in films minder scenes zitten die in de boeken wel terugkomen, is ook het spreukgebruik anders. “In de boeken worden spreuken letterlijk uitgesproken, waarbij het in films heel visueel wordt gemaakt. Daardoor zie je de namen van de spreuken in boeken vaker terug.”
Omslagpunt in latere films
Vanaf het vijfde deel is een duidelijke verandering te zien. Het aantal spreuken stijgt flink en komt in dat deel uit op een totaal van 51. Ook komen meer gevechtsspreuken als Stupefy en Expelliarmus.
Dat is volgens Knipping een logische gang van zaken. “De personagers worden volwassener en krijgen met meer conflicten van buitenaf te maken. In het eerste jaar is er geen duel met Voldemort, maar in het laatste deel wel. In het begin leren ze niet hoe je iemand moet doden. Dat bouwt op en verandert naarmate het verhaal vordert.”
Benieuwd naar de meest populaire spreuken en hoe vaak die voorkomen in de films? Klik dan hier.
Nieuwe Harry Potter-serie
Later dit jaar krijgt de tovenaarswereld opnieuw aandacht wanneer HBO Max een nieuwe Harry Potter-serie lanceert. De serie volgt hetzelfde verhaal als de films, maar spreidt dit uit over meerdere seizoenen. Toch zijn er mensen die dit te vroeg vinden en daar sluit Knipping zich bij aan. “Het voelt onnodig, omdat de films nog niet zo oud zijn. Ze trekken nu nog steeds nieuwe fans met het huidige systeem.”
Dat komt vooral doordat de verhalen van de fantasierijke boeken en films heel herkenbaar en tijdloos zijn. “Het gaat niet alleen om magie, maar de menselijke dingen: verlies, pestgedrag, liefde, etc. Ieder verhaal blijft menselijk in Harry Potter en je krijgt een band met de personages”, aldus Knipping.
Meer spreuken in de serie?
De nieuwe serie zal waarschijnlijk weinig veranderen aan het verhaal, maar biedt wel meer ruimte voor verdieping zoals het uitdiepen van het Verboden Bos. “Met meerdere afleveringen kun je meer laten zien dan in een film van anderhalf uur,” zegt Knipping.
Of er ook een verandering plaatsvindt met de spreuken, is de vraag. Knipping gelooft niet dat er nieuwe spreuken worden toegevoegd, maar ziet wel een mogelijkheid dat het spreukgebruik toeneemt. “Aan de toverlessen kan langer aandacht aan worden besteed. Als dat gedetailleerder wordt, is het logisch dat we ook vaker spreuken zien.”
De eerste aflevering van de nieuwe Harry Potter-serie verschijnt op 25 december 2026 op HBO Max.
Dataverantwoording
De data in dit artikel is verzameld via eigen dataverzameling. De spreuken zijn geteld op basis van de Harry Potter-films en bevatten uitsluitend spreuken die óf duidelijk worden uitgesproken, óf herkenbaar zijn binnen een specifieke context. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om oefeningen in het klaslokaal of trainingsscènes, zoals in Harry Potter and the Order of the Phoenix, waarin één uitgesproken spreuk meerdere keren wordt toegepast. In zulke gevallen is de spreuk goed te herleiden op basis van visuele kenmerken, zoals kleur en effect.
Spreuken die niet expliciet worden uitgesproken en niet makkelijk te herkennen zijn, zijn niet opgenomen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om algemene aanval- of lichtspreuken zonder duidelijke naam. Door de variatie in kleur en effect is het risico op minsinterpretatie te groot, wat de betrouwbaarheid van de data kan aantasten. Hierdoor blijft de dataset zo consistent en controleerbaar mogelijk.
