Artikel door: Noah Paesch, Noortje Maenen en Suus ten Kate
In april gingen de Hongaren naar de stembus en kozen voor een nieuwe leider: Péter Magyar. Wat hij wil bereiken wordt gaandeweg steeds iets duidelijker, al blijven veel van zijn standpunten nog onderwerp van discussie. De partij van de nieuwe minister-president, Tisza, kon rekenen op veel linkse stemmers, ondanks dat de partij conservatief is. ‘We moesten ons wel achter hem scharen om Orbán weg te krijgen.’ Is er in Hongarije nog ruimte voor een socialer geluid?
Voor het Hongaarse parlementsgebouw barst op zondag 12 april harde techno uit de speakers wanneer het bijna zeker is dat Péter Magyar met zijn Tisza-partij de winst in handen lijkt te hebben. Magyar beweegt zich onder gejuich door een mensenmassa om zijn overwinningsspeech te houden. Voor veel kiezers betekent zijn winst een afrekening met het bewind van Orbán, en ook student Balász Reketye stemde op Tisza. Hij viert in zijn geboortestad Pécs feest omdat Magyar, wat letterlijk Hongaar betekent, de verkiezingen met tweederdemeerderheid wint. ‘Het was echt euforisch. Ik heb nog nooit meegemaakt dat iedereen er voor hetzelfde doel stond.’ Reketye noemt zichzelf sociaalliberaal en was eerst lid van de liberale partij Momentum. Nu juicht hij voor de rechtse leider, omdat hij hoopt dat hij stiekem ook een beetje links is.
Péter Magyar kreeg veel kiezers aan zijn kant door zich te richten op een aantal pijlers. Zo wilde hij de gezondheidszorg hervormen, het onderwijs verbeteren, maar bovenal wilde hij een einde maken aan de corrupte handelswijze van zijn voorganger Orbán. Dit doel zorgde ervoor dat de meeste politieke partijen, die voorheen wel meededen aan de verkiezingen, zich in 2026 achter Tisza schaarde.
Zo ook de sociaalliberale partij Momentum, die in 2019 bij de verkiezingen voor het Europees Parlement bijna 10% van de stemmen haalde. ‘Afgelopen verkiezingen deden we een stap terug om Tisza te laten winnen. We wisten dat dit de enige kans was om de regering omver te werpen. Dan wordt het heel simpel’, vertelt Márton Tompos, de oud-vicepresident van de partij, in Boedapest. Tisza kan eerder beschreven worden als conservatief dan sociaalliberaal en juist daar zit de wrijving. Hoewel beide partijen corruptiebestrijding en een sterkere band met de Europese Unie belangrijk vinden, legde Tisza tijdens de verkiezingen minder nadruk op sociaalliberale thema’s zoals het opkomen voor minderheden.
Foto: Noortje Maenen
‘Als je de mensen van Tisza vraagt of ze liberale waarden steunen, zeggen ze ja, maar eigenlijk haten ze liberalen.’ Tompos stelt dat de vrije waarden door de conservatieve partijen vaak als zondebok worden gebruikt. ‘Het liberalisme wordt genoemd in een adem met LHBTIQ+-rechten en bijvoorbeeld de EU. Dat wordt vies gevonden in Hongarije.’ Toch liet Magyar zich in zijn overwinningsspeech positief uit over queerrechten.
Historische context
Hongarije is nog een redelijk jonge democratie. Toen Oostenrijk-Hongarije in 1918 uiteenviel kende het land eerst een autoritair regime. Zo leidde Miklós Horthy twee jaar na de afhankelijkheid van Hongarije het land decennialang op een conservatieve manier. Tot aan het einde van de Tweede Wereldoorlog stond hij aan het roer, waarna Hongarije onder de invloedsferen van de Sovjet-Unie viel. Tot 1989 heette het land de Volksrepubliek Hongarije met een streng communistisch bewind.
Van Momentum naar Tisza
Tompos is niet te spreken over de conservatieve Magyar: ‘Het verhaal is net een sprookje. De man raakte bij de verkeerde mensen van Fidesz, maar keerde terug naar de goede kant met een eigen partij. Mensen kunnen zich daarmee identificeren.’ Toch ziet hij het als een sprookje dat waarschijnlijk niet uit gaat komen.
Student Internationale betrekkingen Balász Reketye werkte eerder voor Tompos bij Momentum, maar sloot zich aan bij de campagne van Tisza, mede omdat hij denkt dat die partij sociaalliberale waarden heeft. ‘Het is meer een brede volkspartij, waarvan het programma veel linkse, sociaaldemocratische elementen bevat.’
Foto: Noortje Maenen
De belangrijkste reden voor Reketye om zich in te zetten als vrijwilliger bij Tisza was echter om Orbán weg te krijgen. ‘We hebben belangrijkere zorgen die we meer voorrang geven dan onze waarden.’
Kiesstelsel
Een van de verkiezingsbeloftes van Magyar is het aanpassen van het kiesstelsel. Zijn voorganger heeft, in de zestien jaar dat hij aan het roer stond, het stelsel flink op de schop gegooid. Het kiessysteem waarmee Tisza de grootste werd, kent een winnaarscompensatie waarbij de grootste partij extra zetels vanuit de landelijke verdeling krijgt. Tompos denkt dat Magyar dit systeem niet gaat aanpassen: ‘Als je zo groot wint, waarom zou je jezelf dan beperken?’
Foto: Noortje Maenen
Dávid Nagy van Magyar Kétfarkú Kutya Párt (MKKP), vertaalt de Hongaarse Hond met Twee Staarten-partij, hoopt ook dat de nieuwe leider het kiessysteem gaat aanpassen, maar ziet het niet gebeuren. De partij van Nagy deed de afgelopen jaren mee aan de verkiezingen, maar behaalde nog nooit zetels. In zijn partijkantoor legt hij uit hoe ze omgaan met de slechtste verkiezingsuitslag ooit van 0,81%. ‘Het voelt als een rouwproces. Sommigen zijn depressief, anderen boos en anderen gewoon verdrietig.’
De MKKP begon in 2014 als een partij die met satire kritiek heeft op Viktor Orbán. Met ludieke acties als een ‘anti-anti-immigratie’-campagne steken ze de haak met het beleid van Fidesz. Wat als een grap begon, werd uiteindelijk een partij die daadwerkelijk meedeed aan de verkiezingen. ‘We begonnen lokale dingen te doen en daarvan politiek te maken’, aldus Nagy.
Omdat de MKKP dit jaar slechts 0,81% van de stemmen haalde, moet de partij al het campagnegeld terugbetalen. De 686 miljoen forint, omgerekend 1,9 miljoen euro, moet terugbetaald worden aan de staat Hongarije omdat de partij niet 1% van de stemmen heeft gehaald. Orbán zou deze wet ingevoerd hebben om te voorkomen dat oligarchen invloed kunnen kopen bij verkiezingscampagnes. Nagy snapt deze denkwijze, maar vindt de uitvoering verkeerd: ‘Het is complete bull-shit.’ Volgens hem worden kleine partijen op deze manier tegengewerkt om mee te doen aan de verkiezingen. De angst voor het moeten terugbetalen van het campagnegeld heeft ook meegespeeld met het niet deelnemen aan de verkiezingen van de liberale partij Momentum. ‘Het was niet de hoofdreden, maar het speelde zeker mee’, vertelt Tompos.
Foto: Noah Paesch
Ruimte voor andere stromingen?
Of er in Hongarije nog ruimte overblijft voor andere stromingen is nog maar de vraag. Zo heeft Tompos er een hard hoofd in. Hij ziet het niet voor zich dat Magyar in de toekomst het kiesstelsel gaat aanpassen zodat bijvoorbeeld het linkse gedachtegoed meer ruimte krijgt. Tompos: ‘Hij heeft op deze manier gewonnen, dus waarom zou je het dan veranderen?’ Zijn oud-medewerker Reketye ziet het wel rooskleuriger in. Hij denkt dat Tisza er zeker werk van gaat maken om het kiessysteem aan te passen. ‘Als Magyar deze veranderingen niet levert, blijft hij niet lang aan de macht.’
Komt er met de overwinning van Tisza ook meer ruimte voor niet-conservatieve partijen in het parlement? ‘Ja, ik denk dat ze er nu al zitten namens Tisza’, aldus Reketye. Hij denkt dat veel linkse stemmers hun waarden aan de kant hebben geschoven voor het grotere doel, maar dat de waarden zeker nog bestaan. Tompos denkt dat het lang gaat duren voordat het liberalisme zijn rentree maakt in het Hongaarse parlement: ‘In crisistijden is het liberalisme te moeilijk. Dan gaan mensen toch sneller naar een populist’, verwijzend naar de huidige minister-president. En volgens Nagy, die niet zeker weet of zijn partij nog bestaansrecht heeft in de toekomst, is Magyar absoluut een populist. ‘Hij is de ‘anti-populist’-populist. Ik begrijp niet dat zoveel mensen zich achter hem scharen.’
