Stel je voor: je zit televisie te kijken op de bank, wanneer het plots begint te trillen. Het televisiemeubel, de glazen op tafel, alles trilt. Enkele momenten later is het weer stil, doodstil. Dat is wat de mensen in Groningen nog steeds maandelijks meemaken.
De trein komt, na het stoppen op een aantal kleine stationnetjes, eindelijk aan op het juiste station. Bij het uitstappen valt het direct op hoe smal de perrons zijn, wat gelijk verraad dat het een uithoek is. Tegenover staat een andere trein te blazen, terwijl een typische geur in de lucht overheerst, een geur die enkel te vinden is op stations in een uitgestrekte, rustige hoek van Nederland. Het geluid wordt sterker, waarna eerst de ene, en dan de andere trein verdwijnt in de duisternis. De rode lampen aan de achterkant van de trein verdwijnen langzaam maar zeker uit zicht. Het spoor eenmaal overgestoken valt het forse witte stationsgebouw op. Enkele anderen zijn uitgestapt op het station en vervolgen doelgericht ieder hun weg. Een auto rijdt rustig door de straat die grenst aan het station, voor het imposante stationsgebouw langs. Verder is het er stil, heel stil, Bij het uitademen worden talloze kleine waterdruppeltjes zichtbaar en zorgen voor een witte waas in de lucht.
Zodra je voorbij het station loopt, zie je het plaatselijke dorpscafé, die op dit vroege tijdstip nog gesloten is. Er zijn slechts een paar straten, en iedere straat loopt op een manier naar de provinciale weg. De huizen in de straat zijn niet allemaal hetzelfde. Ze verschillen in vorm, bouwstijl en grootte. Ineens doemt er een groot grasveld in de verte op met een paar bij elkaar geraapte speeltoestellen. Links van het veld staan grote woningen, die met een hoog dak ver boven veel gebouwen uitkomen. De huizen lijken, vanwege de forse omvang, erg robuust en stevig gebouwd. Tegenover de huizen staan kleine huizen, met een minder steil dak. Duidelijk is dat deze huizen anders zijn dan andere woningen die grenzen aan het veld. Op het moment dat de deur van zo’n kleinere woning open wordt gedaan, begroet Hielke met Moi, wat ‘hallo’ in het Gronings betekent. Hielke Buma is 29 jaar en inwoner van Baflo. Of, zoals ze in het Gronings zeggen, Bavvelt. Hij is geboren en getogen in de provincie Groningen. Volgens hem gaat er ‘niks boven Groningen’.
Eenmaal binnen in de woning van Hielke, is de woonkamer direct aan de rechterkant. Zodra je de woonkamer binnenkomt staan er twee banken, die tegen een muur en het raam aan staan. Tussen de twee banken vormt zich een hoek, waar een vitrine staat. In deze vitrine staan dierbare zaken voor Hielke, zoals de urn van zijn recent overleden kat Jannes, modelbusjes en autootjes van vroeger. Hij gaat op de bank die tegen het grote raam aan staat zitten.
Hoe is het om continu met aardbevingen geconfronteerd te worden? ‘Zelf heb ik er veel last van, maar omdat ik een huurhuis heb, maak ik mij minder druk om de schaderegelingen.’
En hoe is dat in je omgeving? ‘Mijn ouders zijn wel lang bezig geweest met het krijgen van geld om het huis op te knappen. Toen de overheid aankondigde om subsidies uit te keren, besloten mijn ouders dit gelijk aan te vragen. Dit proces heeft 1,5 jaar geduurd. Met de 10.000 euro die ze hebben gekregen, konden ze onder andere lekkages verhelpen. Afhandeling van de schade heeft een jaar geduurd. Daarnaast zijn mijn ouders nu ook al ruim een jaar bezig met een bezwaarschrift tegen beslissing van immateriële schade.’
Wanneer is jouw huis gerenoveerd? ‘Mijn huis is in 2021 gerenoveerd, omdat er scheuren aan zowel de binnen- als buitenkant te zien waren. Ik moest toen voor een periode van drie weken mijn huis verlaten en ergens anders onderdak zien te vinden. Gelukkig kon ik bij mijn ouders in hetzelfde dorp terecht.’
Hoe was dat voor jou, om je huis te moeten verlaten? ‘Heftig, want het is toch je eigen plekje. Ook al moet je dat maar tijdelijk verlaten, is dat niet niks. Het voelt dan toch als een paar stappen terug.’
Tegenover de woonkamer is zijn keuken. Het is een kleine, witte keuken met een magnetron, een airfryer, gaspitten, een simpele koelkast. Opvallend zijn de flessen Hooghoudt limonade die in de vensterbank staan, pal naast de voordeur. Aan de andere kant van de keuken, vlak naast de deurpost, zit een grote scheur in de muur. ‘Deze is van ongeveer twee jaar geleden. Mijn huis had afgelopen jaar aangepakt moeten worden, en dan had deze scheur moeten verdwijnen. Ik heb geen idee wanneer dat nu geregeld gaat worden.’ In de stem van Hielke hoor je de berusting, iets wat veelzeggend is over hoe de versterkingsoperatie in Groningen gaat.
Zodra je verder naar achter loopt in het huis, kom je bij de opslagruimte, gecombineerd met het washok en de kattenbak, voor Jimmy, zijn nieuwe kat. Ook in dit gedeelte van het huis zitten meerdere grote scheuren in de muren. Het geeft niet bepaalt het gevoel van een veilig verblijf.
Via de achterdeur loop je de ongerepte tuin van Hielke in, waar alles door elkaar groeit. Achter de tuin staat de grijze hatchback. Binnen in de auto, op de achterbank, ligt een groen-witte sjaal van FC Groningen. Aan de binnenspiegel hangt een vaantje met een groen-wit kruis, omrand met rode en blauwe hoeken, wat de vlag van Groningen moet voorstellen.
Er wordt koers gezet richting Kolham, een van de dorpen waar een deel van het Groningenveld goed te zien is. Het Groningenveld is sinds 1 oktober 2024 gesloten, maar dat betekent niet dat de problemen voorbij zijn.
Langs de snelweg staan verschillende monumenten, die voor altijd een blijvende herinnering zullen zijn aan de gaswinning. Ten oosten van de stad Groningen, ter hoogte van Westerbroek, kom je eerst ‘Het Andere Monument’ tegen. Het is een stalen sculptuur in een bronzen kleur, met een grote scheur door de hele vorm. De gescheurde baksteen symboliseert de aardbevingen en de scheur in het welzijn van de mensen.
Even verderop, vlak boven Hoogezand, hoort een tweede monument in de middenberm van de snelweg te staan, ‘Het Slochter Molecuul’. Deze is echter weggehaald, omdat het monument een paarhonderd meter verplaatst gaat worden. Dit monument staat op een specifieke plek, vanwege de eerste vondst van gaswinning in 1959.
Een kale vlakte, dat is het Groningenveld ter hoogte van Kolham. Het gras staat er niet hoog, er groeit vanwege het seizoen weinig. Gauw weer door dus, richting Ten Post. Onderweg vertelt Hielke dat er heel weinig wordt gepraat over de gaswinning en de sporen die het nalaat. ‘Groningers zijn heel stug, dus we praten niet snel over onze gevoelens. We hebben het wel over de schades, maar het zit nogal diep bij iedereen. Het gevoel heerst hier dat voor Den Haag Nederland boven Zwolle ophoudt. Zeker nu de kleine gasvelden nog altijd open zijn.’
Het risico dat er bij een klein gasveld een aardbeving met de proporties van het Groningenveld zou kunnen ontstaan is heel laag, zo legt Cynthia Heijne, woordvoerder van het Staatstoezicht op de Mijnen, uit. ‘Als je enkel technisch kijkt naar de mate van aardbevingen die kunnen plaatsvinden, of de hoeveelheid bodemdaling die zo’n klein veld oplevert, dan hoef je je daar geen zorgen om te maken. De risico’s zijn niet te vergelijken met het Groningenveld, waar echt sprake was van een hoog veiligheidsrisico en waar aardbevingen kunnen optreden die zo heftig zijn dat huizen kunnen instorten. Wel kan ik mij heel goed voorstellen dat mensen die al last hebben en wachten totdat ze eindelijk aan de beurt zijn voor het laten versterken van hun huis, niet zitten te wachten op mogelijke schade van aardbevingen van een klein gasveld onder hun voeten. Dat is natuurlijk een extra zorg.’
Nog voordat je Ten Post binnen kan rijden, is aan de rechterkant een kleine wijk met tijdelijke woningen gebouwd. Het zijn de zogenaamde wisselwoningen, waar mensen uit de buurt tijdelijk verblijven tot hun woning versterkt is, tot ze een andere woning hebben of er een nieuwe woning op dezelfde plek is gebouwd. De wisselwoningen zijn allemaal hetzelfde, kaal, onpersoonlijk en ze liggen buiten het dorp. Er staat een speeltuintje in het midden, maar voor de rest is er heel weinig. Het heeft eerder wat weg van een heel kaal vakantiepark, waar je na een week helemaal zat van bent.
In Ten Post is het een mix van oude huizen, huizen die versterkt worden en huizen die gesloopt worden. Het ene huis staat in de steigers, terwijl het andere huis met bouwhekken omgeven is. In Winneweer, een dorp verderop, is dit niet anders. De wisselwoningen in dit dorp zijn klein, hebben maar een verdieping en zijn heel simpel opgebouwd. Het lijken een paar bij elkaar geraapte bouwketen, maar dan voor de lange termijn.
Na Winneweer wordt er richting Overschild gereden. Volgens Hielke is dit een van de meest plaatsen waar de gevolgen het meest duidelijk zijn. Onderweg staat er een brug open, want er komt een flink schip aan in de verte, dus besluit Hielke maar een van Gronings bekendste artiesten op te zetten: Ede Staal. De klanken zijn zuiver, de zang is gevoelig en de tekst raakt je, ondanks dat je lang niet alles verstaat. Het het nog nooit zo donker west, of t wer altied wel weer licht,’ zo luidt het refrein van zijn bekendste hit. De strekking hiervan is dat het nog nooit zo donker/slecht is geweest, maar dat het altijd wel weer licht wordt. Volgens Hielke staan de meeste Groningers er op deze manier in. Nadat de brug zich een aantal minuten later weer opende, staat Overschild op de borden.
Waar Overschild er vermoedelijk jaren geleden nog bij lag als pittoresk, authentiek Gronings dorpje, is het tegenwoordig meer een Vinex-wijk tussen de weilanden. Er staat een hoop moderne bouw, wat veelal op elkaar lijkt en weinig meer te maken lijkt te hebben met de originele Groningse huizen. Er staan nog maar enkele oude huizen tussen alle nieuwbouw. Hier wordt echt goed duidelijk wat voor verandering er in het landschap plaatsvindt.
Na Overschild is het maar kort rijden naar Opwierde-Zuid, een wijk in Appingedam, waar al sinds 2017 een gigantische operatie gaande is. Heel veel huizen in deze wijk zijn al tegen de vlakte gegaan, maar zelfs negen jaar later staan er nog steeds blokken leeg die nog tegen de vlakte moeten gaan. Aan de ene kant van de weg staat enkel nieuwbouw, terwijl er aan de andere kant van de weg voor honderden meters aan huizen staan die rijp voor de sloop zijn. Op een van de nieuwe gevels staat een tekst: ‘De aarde beefde, Waar Opwierde leefde, Herrijzend uit verval, Ieder die het weten zal.’
Gedurende de hele dag vallen de hoeveelheid Groningse vlaggen op. ‘Een stukje trots,’ volgens Hielke. Terug in de stad Groningen vertelt Hielke hoe hij de toekomst graag ziet. ‘Ik hoop dat de versterkingsoperatie doorgezet wordt en zo snel mogelijk wordt afgerond, maar ook dat we overgaan naar nieuwe energiebronnen, zodat het gas hier mooi onder de grond kan blijven. Dan kunnen we als Groningers een mooie toekomst tegemoet gaan in een veilige en leefbare provincie.’
