Wie Chris wil opzoeken op een winterse avond, moet de stad achter zich laten en een onverlichte weg in. Langs de Vlietweg in Leiden, houdt de straatverlichting op en bevinden zich overal om je heen tuinhuisjes. In het donker zijn de contouren van de talloze tuinhuisjes nauwelijks te onderscheiden, maar na tien minuten lopen over het onverlichte pad doemt er een zwak schijnsel op. Het is het licht uit het atelier van Chris: Atelier Wierikx.

Hier, tussen de geur van geschaafd hout, zaagt, schaft en bewerkt hij alles van tafels tot kleine houten sierobjecten. Na jarenlang een vast gezicht te zijn geweest in de maquettewerkplaats van de faculteit Bouwkunde van de TU Delft, besloot hij dat het genoeg was. In april laat hij de zekerheid van zijn baan achter zich en kiest hij voor de vrijheid om zijn eigen ideeën volledig te verwezenlijken.

De weg van verbeelding naar object

‘’Ik ben altijd gefascineerd geweest door het proces waarmee ideeën vanuit de niet-tastbare wereld hun weg vinden naar de tastbare wereld,” reflecteert Chris terwijl hij door zijn werkplaats loopt, op zoek naar een beitel. ‘’Noem het vakmanschap of kunst… de weg van de verbeelding naar het object blijft voor mij een wonderlijk verschijnsel.”

Die fascinatie zit voor hem niet alleen in het ontwerpen, maar in het werken met het materiaal zelf. Chris let op de nerf, de jaarringen, de verkleuring en de sporen die het hout al heeft. Waar anderen beschadigd hout laten liggen, bewaart hij het om te onderzoeken of het ergens toepasbaar is.

Oud-collega op de faculteit Vroukje herinnert zich dat: ‘’Als hij een stukje hout had, al leek het in eerste instantie misschien niet bruikbaar, dan fascineerde dat hem enorm”. Volgens haar veranderde zijn aandacht zodra hij begon te maken. ‘’Ik zag dat hij in zichzelf keerde en helemaal met zijn handen bezig was. Hij hoorde en zag mensen minder; alleen dat wat hij aan het maken was, telde op dat moment’’.

De vlucht uit de hiërarchie

Hoewel Chris bij de TU Delft al met zijn handen werkte, was de context erg anders. In een maquettewerkplaats bouw je de visie van een ander; de creativiteit is dienend aan de architectuur van studenten of professoren. Het is technisch hoogstaand werk, maar de kaders zijn strak en de hiërarchie is volgens Chris altijd voelbaar. Voor een vrije geest kan de academische structuur beperkend werken. Vroukje zag hoe hij in die periode al zocht naar een eigen uitlaatklep. ‘’Op werk kon hij niet altijd maken wat hij zelf wilde maken, maar hij maakte tussendoor kleine dingen voor zichzelf. Die waren enorm doordacht, helemaal passend en kloppend. Dat onderscheid hem echt, hij werkt met enorm veel aandacht voor detail.’’

Zijn eigen atelier biedt hem rust en concentratie, hij noemt het meditatief om hier te werken en zijn eigen creaties te verwezenlijken. ‘’Het is fijn voor mijn systeem,’’ zegt Chris. ‘’Ik verdwijn hier in een bubbel. Soms vergeet ik de tijd en is het ineens twee uur ’s nachts. Dat lukt alleen als je iets maakt waar je echt achter staat.’’

Wat Chris uniek maakt als kunstenaar, is zijn bijna wetenschappelijke voorbereiding, gecombineerd met een diep gevoel voor materie. ‘’Als ik zag dat hij ergens mee bezig was, maakte hij eerst meerdere testen om te kijken hoe het allemaal samenkwam,” vertelt Vroukje. Pas als hij het proces van begin tot eind vatte, ging hij aan het werk: ‘’Heel rustig, helemaal tot in de puntjes uitwerken met veel oog voor detail, tot alles perfect was.’’

De Japanse filosofie en de kleuren van de natuur

Zijn inspiratie haalt hij uit een boswandeling, een stuk muziek, of de vragen van zijn dochter in de werkplaats. ‘’Iedereen weet dat hout van bomen komt, maar ik sta er nog steeds vaak versteld van,” zegt hij. ‘’Dan zaag ik een stuk uit een omgewaaide pruimenboom en zie ik de kleuren: paars, oranje, geel, roze… een kunstwerkje op zich.” Voor Chris is het hout een levend medium dat zich “heerlijk laat schaven.’’ Maar ook laat hij zich inspireren door Japanse houtverbindingen. Hier komt geen schroef of spijker aan te pas.

Bij deze techniek worden de houten onderdelen als een soort 3D-puzzel in elkaar geschoven. Door het hout in uiterst precieze vormen te zagen, haken de delen zo strak in elkaar dat ze zichzelf vastklemmen, waarbij de vorm van het hout al het werk doet. Zoals Vroukje omschrijft: hij maakt eerst talloze testen totdat hij het proces volledig begrijpt, pas dan gaat hij aan het werk om alles tot in de puntjes perfect te laten passen.

Een nieuwe golf vakmensen

Chris is niet de enige die deze stap zet. Ron Rooijackers, docent aan het Summa College, ziet het terug in zijn klaslokalen. Waar het vakonderwijs lange tijd vooral een route was voor praktisch ingestelde jongeren, meldt zich de laatste jaren een ander type student. ‘’De laatste jaren mogen we ook havisten en andere hoger opgeleiden verwelkomen,” vertelt Rooijackers. ‘’Wat zij zoeken is het maken van producten; een tastbaar iets. Theorie zien ze vaak als verplicht en zeker niet als het leukste onderdeel. Ze willen echt met hun handen iets doen.”

Volgens Rooijackers zit die behoefte niet alleen in het eindresultaat, maar in het proces. ‘’Mensen zijn oprecht trots op wat ze zelfstandig gemaakt hebben. Ze dagen zichzelf steeds verder uit met projecten die technisch complexer zijn. Dat gevoel van: ik heb dit uit niets laten ontstaan, is een sterke drijfveer.”

Inspiratie

Chris toont een project waar zijn hart momenteel sneller van gaat kloppen: een serie objecten die een eerbetoon vormt aan de natuur, specifiek de bij en de honingraat. Hij maakt gebruik van zeshoekige patronen die hij met precisie in elkaar past. ‘’Ik ben op zoek naar iets dat reproduceerbaar is, maar wel die menselijke handtekening draagt,” legt hij uit. Hij gebruikt technieken waarbij hij flinterdunne laagjes hout schaaft om geometrische patronen te creëren die bijna 3D lijken. Zijn oog voor detail is hierbij belangrijk.

Hij schuift een lage bak onder een kast vandaan. Binnenin liggen tientallen kleine stukjes hout: restanten, afsnijdsels, Chris pakt er één stukje hout uit, houdt het tegen het licht. Een reststukje hout dat ietwat geel lijkt, wordt bijvoorbeeld niet weggegooid; het wordt bewaard omdat de kleur overeenkomt met het lijfje van een bij. Een ander stukje, met een onregelmatige nerf, reserveert hij voor de glinstering van een vleugel. “Je komt in een soort ‘wormhole’ van materiaal,” lacht hij terwijl hij in de bak rommelt. “Ik kan in elk restje wel een nieuwe mogelijkheid zien, en het liefst gooi ik niets weg.”

De schaduwkant van de droom

Toch is het leven van een vrije ambachtsman niet enkel een droombeeld van creativiteit en meditatief bezig zijn. De romantiek van de werkplaats botst vaak met de harde werkelijkheid van geld verdienen. Voor Chris is de definitieve overstap naar het ondernemerschap spannend. ‘’Ondernemen is meer dan alleen de dingen doen die je leuk vindt. Ik heb een verantwoordelijkheid; er is een gezin thuis. Er moet uiteindelijk ook brood op de plank komen.’’ Dit is de realiteit waar veel makers voor terugschrikken. Ron Rooijackers merkt op dat hoewel de passie groot is, de stap naar een eigen atelier vaak de moeilijkste is. ‘’We zien maar weinig studenten die het aandurven om een volledig atelier draaiende houden.”

Chris is zich bewust van dit spanningsveld. ‘’Industriële productie is kostentechnisch veel efficiënter. Een IKEA-tafeltje is goedkoper en sneller. Ik moet het hebben van die mensen die de waarde inzien van wat ik als maker bied: iets dat nergens anders te vinden is. Die herwaardering van aandacht, dat wordt in onze snelle maatschappij een schaars goed.”

De gemeenschap van makers

Ondanks de eenzaamheid die het werk in een eigen tuin soms met zich mee kan brengen, voelt Chris zich onderdeel van een groter geheel. In Leiden groeit een gemeenschap van makers die elkaar opzoeken voor advies en inspiratie. Hij deelt zijn zoektocht naar een grotere werkplaats en de juiste machines met vakgenoten.

Zelfs zijn gereedschap verbindt hem met een bredere geschiedenis. De oude boormachine uit 1965 is voor hem een betrouwbare partner. Het is een vorm van duurzaamheid die haaks staat op de huidige wegwerpcultuur. Een meubel of object van Chris is niet bedoeld voor een seizoen, maar voor een leven. Het is gemaakt om de tijd te trotseren.

Op zijn Instagram-profiel, waar hij wat van zijn creaties deelt, noemde Chris zijn werk ooit een ‘roeping’. Dat woord klinkt zwaar, maar voor hem is het de enige manier om te omschrijven waarom hij deze onzekerheid verkiest boven de veiligheid van de universiteit. ‘’Het heeft twee kanten,” reflecteert hij. ‘’Aan de ene kant merk ik dat dingen vanzelf gaan als je in een stroom staat die bij je past. Aan de andere kant is het doodeng om je ergens volledig aan toe te wijden. Wat als het zakelijk niet zo tof wordt als ik had gehoopt?” Maar de twijfel verdwijnt zodra de beitel het hout raakt. De spanning over de boekhouding of de acquisitie wordt in balans gehouden door de meditatieve focus van het maakproces.

Foto’s en tekst door: Pierette Brand