De Amerikaanse Republikein Mike Rogers beweerde tijdens een verkiezingsdebat tijdens de midterms dat Iran Hamas heeft opgericht. Historische bronnen beschrijven een Palestijnse oorsprong. Ook islamoloog Joas Wagemakers is duidelijk: “Iran heeft geen enkele rol gespeeld in de oprichting van Hamas.”
De bewering
Tijdens het Senaatsdebat in Michigan op 21 oktober 2026 kreeg Rogers de vraag of Iran een bedreiging vormt voor de Amerikaanse veiligheid. Hij antwoordde onder andere: “They have also created Hamas, financed it, trained it.” Volgens Rogers heeft Iran Hamas dus opgericht, gefinancierd en getraind. Deze factcheck gaat over het eerste deel: de oprichting. De uitspraak staat in zijn antwoord tussen 14:00 en 14:47 in het debattranscript.
Oordeel: onwaar
Hamas werd in 1987 opgericht door Palestijnse leden van de Moslimbroederschap. Iran heeft de organisatie wel gesteund, maar heeft haar niet opgericht. Dat blijkt uit historische bronnen en wordt bevestigd door Wagemakers.
Hoe Hamas ontstond
Hamas ontstond in december 1987, aan het begin van de Eerste Intifada, de Palestijnse opstand tegen de Israëlische bezetting. Sjeik Ahmed Yassin en andere Palestijnse leden van de Moslimbroederschap richtten de beweging op. Volgens onderzoeksinstituut European Council on Foreign Relations ontwikkelde Hamas zich daarna tot een zelfstandige organisatie met eigen strategieën en politieke, militaire en sociale onderdelen.
Ook het Amerikaanse ministerie van Financiën beschreef in 2003 dat Hamas voortkwam uit de Palestijnse tak van de Moslimbroederschap. De Amerikaanse overheid geeft daarmee een andere ontstaansgeschiedenis dan Rogers.
Voor deze factcheck vroeg ik Joas Wagemakers, islamoloog aan de Universiteit Utrecht en auteur van een boek over Hamas, naar de rol van Iran. Hij antwoordde per mail:
“Iran heeft geen enkele rol gespeeld in de oprichting van Hamas. Er zijn wel wat controversiële kwesties rond de oprichting van Hamas, maar dat Iran hier geen rol in heeft gespeeld is wel duidelijk.”
Welke controversiële kwesties hij bedoelt, licht hij in zijn reactie niet toe. Over de specifieke bewering van Rogers laat zijn antwoord weinig twijfel bestaan.
Waarom Iran toch in het verhaal voorkomt
De banden tussen Iran en Hamas bestaan wel. De Congressional Research Service, de onderzoeksdienst van het Amerikaanse Congres, beschrijft Iraanse steun in de vorm van geld, wapens en training. Tegelijk schrijft die onderzoeksdienst de oprichting toe aan Yassin en zijn Palestijnse medestanders.
De relatie is bovendien ingewikkelder dan een organisatie die simpelweg uitvoert wat haar geldschieter wil. Hamas heeft een eigen Palestijnse politieke agenda. Iran heeft belangen in de regio en gebruikt de samenwerking om zijn invloed te versterken. De Congressional Research Service beschrijft ook dat de banden van Hamas met Iran anders zijn dan de nauwere, ideologische relatie tussen Iran en Hezbollah. Je kunt deze organisaties dus niet zomaar op één hoop gooien.
Rogers noemt oprichten, financieren en trainen achter elkaar. Daardoor verdwijnen belangrijke verschillen uit zijn verhaal. Bewijs voor geld of wapens is nog geen bewijs voor betrokkenheid bij de oprichting.
Een campagne vol beschuldigingen
Rogers deed zijn uitspraak tijdens een debat met Abdul El-Sayed, zijn Democratische tegenstander, die moslim is. In de campagne bracht Rogers hem herhaaldelijk in verband met extremistische organisaties. Zo beweerde hij dat El-Sayed steun had toegezegd aan de Moslimbroederschap. Bridge Michigan onderzocht die beschuldiging en vond daarvoor geen bewijs.
Rogers beweerde ook dat El-Sayed vond dat Amerika de aanslagen van 9/11 had verdiend. Die uitspraak kwam van streamer Hasan Piker, met wie El-Sayed campagne had gevoerd. El-Sayed had zelf juist gezegd dat de aanslagen niet gerechtvaardigd waren. PolitiFact beoordeelde Rogers’ beschuldiging als onwaar.
Dat is nogal een verschil. Met iemand campagne voeren betekent niet dat je alles onderschrijft wat diegene ooit heeft gezegd. Toch werd die samenwerking gebruikt om El-Sayed een uitspraak over terrorisme toe te schrijven.
De discussie over islamofobie
Moslimburgerrechtenorganisatie CAIR-Michigan noemt de aanvallen op El-Sayed islamofoob. Volgens de organisatie kunnen ongefundeerde beschuldigingen over een moslimkandidaat ook de bredere moslimgemeenschap verdacht maken. CAIR behartigt de belangen van Amerikaanse moslims en spreekt hier vanuit die positie.
Binnen de Republikeinse politiek is het geloof van moslims vaker als veiligheidskwestie gepresenteerd. Trump riep in december 2015 op tot een volledige, tijdelijke stop op de toegang van moslims tot de Verenigde Staten. In dat voorstel was hun geloof de reden om mensen buiten te houden. Het ging dus om een hele religieuze groep.
Deze voorbeelden zeggen niet dat iedere Republikein hetzelfde denkt. Ook bewijst een onjuiste uitspraak over Hamas op zichzelf geen islamofobe bedoeling. Wel laten de beschuldigingen tegen El-Sayed zien waarom het belangrijk is om telkens te controleren welk verband werkelijk is aangetoond. Anders worden zijn geloof, politieke contacten en vermeende banden met terrorisme gemakkelijk door elkaar gehaald.
Wat zegt Rogers zelf?
Rogers verklaarde tegenover Bridge Michigan dat hij haat tegen alle religieuze groepen veroordeelt. Op 25 oktober zei hij bij NBC bovendien dat hij El-Sayed nooit een terrorist had genoemd. Hij nam daar afstand van Trumps omschrijving van zijn tegenstander. Die reactie hoort ook bij de beoordeling van zijn campagne.
Deze publieke reacties geven geen onderbouwing voor zijn afzonderlijke bewering dat Iran Hamas heeft opgericht.
Conclusie
De bewering dat Iran Hamas heeft opgericht is onwaar. De historische bronnen wijzen op Palestijnse oprichters uit de Moslimbroederschap. Wagemakers bevestigt dat Iran daarbij geen rol speelde. Iraanse steun aan Hamas is wel gedocumenteerd, maar maakt Iran niet de oprichter. Juist in een campagne waarin ook ongefundeerde beschuldigingen over extremisme rondgingen, doet dat verschil ertoe.
