Achteraf betalen, ook wel bekend als ‘Buy Now, Pay Later’ (BNPL), wint aan populariteit. Diensten zoals Klarna, Billink of Riverty (voorheen AfterPay) stellen consumenten in staat aankopen te doen zonder direct te betalen. Hoewel dit gemak biedt, kan het ook leiden tot onbewust hogere uitgaven en financiële problemen, vooral onder jongeren. Uit onderzoek van het Nibud van begin maart blijkt dat jongeren vaak het overzicht verliezen doordat betalingen worden uitgesteld.
Volgens Pepijn Meddens, oprichter van Billink, kunnen BNPL-diensten worden onderverdeeld in drie vormen, die elk op een andere manier werken en verschillende juridische kaders hebben.
- Gespreid betalen over langere termijn.
Dit is vergelijkbaar met traditioneel krediet, waarbij consumenten een product bijvoorbeeld in 24 of 48 termijnen aflossen. Dit model is strikt gereguleerd onder de wetgeving voor kredietverstrekking en valt onder de regels voor consumentenleningen. Dit type BNPL wordt vaak gebruikt voor grotere aankopen, zoals elektronica of meubels. - Gespreid betalen binnen 90 dagen.
Dit model maakt het mogelijk om een betaling in 3 of 4 termijnen op te splitsen, zonder dat het onder de standaard kredietwetgeving valt. Deze uitzondering zorgt ervoor dat consumenten tijdelijk hun betalingen kunnen spreiden zonder aan dezelfde strenge kredietregels te voldoen als bij langlopende leningen. Hierdoor lijkt het op traditioneel gespreid betalen, maar zonder de wettelijke rentepercentages of kredietregistratie. - Achteraf betalen in één keer.
Dit is de opvolger van de acceptgiro, waarbij de consument eerst het product ontvangt en later de volledige betaling in één keer voldoet. Dit model wordt vaak gebruikt voor kleine en middelgrote aankopen en geeft consumenten extra tijd om een aankoop te beoordelen voordat ze betalen, zonder het bedrag op te splitsen in termijnen.
Volgens Meddens biedt achteraf betalen consumenten een veiligere manier van online winkelen. Door de rekening pas na ontvangst te betalen is de consument minder gevoelig voor eventuele fraude, verkeerd geleverde producten, fouten in de bezorging of lange wachttijden op retourbetalingen. Meddens pleit ervoor om achteraf betalen op deze manier in te zetten en niet als kredietoplossing als je even geen geld hebt.
De psychologie achter uitgesteld betalen
Wanneer we direct betalen, ervaren we een zekere ‘betaalpijn’—het ongemakkelijke gevoel dat gepaard gaat met het uitgeven van geld. Deze pijn fungeert als een natuurlijke rem op onze uitgaven. De Autoriteit Financiële Markten ( stelt dat BNPL deze rem wegneemt, waardoor consumenten minder rationele keuzes maken en impulsiever geld uitgeven. Dit treft vooral jongeren, die vaker betalingsproblemen ervaren bij BNPL-diensten dan bij traditionele betaalmethoden.
Denkfouten en emotionele factoren
Uit een analyse van Willems Incasso blijkt dat psychologische denkpatronen, ook wel cognitieve biases genoemd, invloed hebben op hoe consumenten omgaan met achteraf betalen. Dit zijn onbewuste denkfouten die ervoor zorgen dat mensen geneigd zijn impulsieve beslissingen te nemen, zoals het uitstellen van betalingen of het onderschatten van hun totale uitgaven.
Een belangrijk mechanisme is huidige vooringenomenheid, waarbij mensen de voorkeur geven aan directe beloningen boven toekomstige voordelen. Dit verklaart waarom consumenten geneigd zijn aankopen te doen zonder de langetermijngevolgen in overweging te nemen. Daarnaast blijkt dat positieve emoties, zoals opwinding tijdens het winkelen, de kans op impulsaankopen vergroten, terwijl negatieve emoties, zoals financiële stress, juist kunnen leiden tot het uitstellen van betalingen.
De manier waarop BNPL-diensten worden aangeboden, beïnvloedt ook het koopgedrag. Volgens Emerce zorgt de digitale betaalomgeving ervoor dat consumenten minder weerstand ervaren bij betalingen dan bij contante transacties. Hierdoor voelen BNPL-aankopen psychologisch minder zwaar aan, waardoor consumenten eerder geneigd zijn grotere bedragen uit te geven dan wanneer zij direct moeten betalen.
Het belang van financiële educatie
Ondanks de risico’s is er een gebrek aan financiële educatie over achteraf betalen. Jongeren krijgen op school weinig tot geen les over digitale betaalmethoden, terwijl zij hier wel dagelijks gebruik van maken. Het Nibud pleit ervoor om financiële educatie een vast onderdeel te maken van het schoolcurriculum, zodat jongeren beter worden voorbereid op verantwoord betaalgedrag. De AFM waarschuwt daarnaast dat de huidige regelgeving consumenten onvoldoende beschermt tegen problematisch gebruik van BNPL-diensten en pleit voor strengere regulering en betere transparantie bij aanbieders.
Benieuwd hoe verschillende experts hiernaar kijken? In de audioreportage hieronder hoor je hoe een woordvoerder van het Nibud waarschuwt voor de risico’s van achteraf betalen en waarom financiële educatie zo belangrijk is. Daarnaast legt Pepijn Meddens, oprichter van Billink, uit op welke manier achteraf betalen verantwoord kan blijven.