BINNENLAND – Het openbaar vervoer lag woensdag 9 september grotendeels stil door een landelijke staking van 24 uur. Vakbonden riepen werknemers op het werk neer te leggen uit protest tegen de kabinetsplannen voor de sociale zekerheid. De actie had grote gevolgen voor reizigers: veel treinen, bussen en trams reden niet. Toch is niet de vervoerder of werkgever het doelwit van de staking, maar het kabinet.

De staking roept daarmee de vraag op hoe ver vakbonden kunnen gaan wanneer zij met een staking politieke druk willen uitoefenen. Volgens hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp is het niet uitzonderlijk dat werknemers staken tegen een beleid van het kabinet. De sociale zekerheid valt volgens hem onder onderwerpen die tot de arbeidsvoorwaarden behoren. ‘Als de staking gaat over iets dat onder collectieve belangen valt, dus onder de arbeidsvoorwaarden, dan heeft een vakbond in het begin gewoon stakingsrecht.’

Stakingsrecht

Werknemers zijn daarbij niet verplicht om mee te doen aan een staking. Ook wie geen lid is van een vakbond, mag ervoor kiezen om het werk neer te leggen. Dat de staking juist in het openbaar vervoer plaatsvindt, is volgens Verhulp wel strategisch. Bij vervoersbedrijven zijn relatief veel werknemers aangesloten bij een vakbond, waardoor het makkelijker is om een grote actie te organiseren. Daarnaast heeft een staking in het OV snel gevolgen voor grote groepen mensen. ‘Als de helft van de werknemers staakt, of een kwart van de werknemers, kunnen er geen treinen rijden, want dan ligt alles plat’, vertelt Verhulp.

Drukmiddel

De impact op de samenleving kan volgens Verhulp juist zorgen voor meer politieke druk. ‘Op het moment dat er veel stakingen worden georganiseerd, is het maatschappelijk onrustig. En de regering wil ook maatschappelijke onrust voorkomen.’ Of de staking daadwerkelijk leidt tot veranderingen in de kabinetsplannen, is volgens hem niet met zekerheid te zeggen. Wel kan de actie de vakbonden zichtbaarder maken in het politieke debat.

De overlast voor reizigers hoeft daarbij niet automatisch te leiden tot een negatiever beeld van vakbonden. Verhulp ziet bij stakingen over het algemeen juist een ander effect. ‘De treinstaking maakt de bonden zichtbaarder en ook waar zij voor staan.’ Volgens hem kunnen stakingen daardoor zelfs leiden tot meer leden voor vakbonden. De stilgelegde treinen en bussen zorgen dus niet alleen voor overlast, maar kunnen de vakbonden juist versterken.

Hieronder is een audioreportage te beluisteren over de ov-staking. Er wordt gesproken met de woordvoerders van de FNV en Transdev, over hun gedachtes bij de staking en de reden van de staking.