AMSTERDAM – Aan de oevers van de Sloterplas in Amsterdam Nieuw-West is deze week het West Beach Film Festival te vinden: vijf avonden lang films kijken vanuit een strandstoel of hangmat, met dit jaar het thema ‘Surrealisme’. Bezoekers betalen geen vaste entreeprijs, maar doneren via een ‘pay as you like’-model. Wat op het eerste gezicht een sfeervol initiatief lijkt, speelt zich af tegen een weinig sfeervolle achtergrond, namelijk dat de Nederlandse cultuursector onder grote financiële druk staat.
Uit de jaarlijkse Benchmark Nederlandse Gemeenten van accountantsorganisatie BDO blijkt dat het merendeel van de Nederlandse gemeenten vanaf 2026 een structureel begrotingstekort verwacht. Dit wordt veroorzaakt door een korting op het gemeentefonds vanuit het Rijk. Voor gemeenten betekent dit vaak dat er scherpe keuzes gemaakt moeten worden in waar wél en waar niet op bezuinigd wordt. Cultuur is daarbij vaak de dupe, want het is geen wettelijk verplichte gemeentelijke taak, in tegenstelling tot bijvoorbeeld jeugdzorg of afvalverwerking, en staat daardoor vaak bovenaan de lijst bij bezuiniging. Daarom is de vraag relevant hoe een initiatief als het West Beach Film Festival zich staande houdt zonder vaste inkomsten uit kaartverkoop.
Amsterdams beleid gericht op kleinschalige cultuur
Uit officiële gemeentelijke documenten blijkt dat Amsterdam, ondanks de landelijke druk, gericht beleid voert om juist kleinschalige, buurtgebonden cultuurinitiatieven te ondersteunen. De Subsidieregeling Projectsubsidies 2026-2028 biedt via het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) financiering voor culturele projecten in de stad. Specifiek voor stadsdeel Nieuw-West bestaat daarnaast het Uitwerkingsbesluit kunst en cultuur Nieuw-West 2026, waarin het dagelijks bestuur erkent dat het stadsdeel relatief veel kleinschalige, zogenoemde ‘grassroots’-instellingen kent die niet altijd op eigen kracht een stabiele exploitatie kunnen opbouwen.
Dat blijkt ook uit de praktijk: volgens de organisatie van het West Beach Film Festival zelf leunt het festival op drie pijlers om te kunnen bestaan. Naast een bijdrage vanuit de gemeente is het festival sterk afhankelijk van buurtparticipatie en van vrijwilligers die het festival draaiende houden. Zonder die combinatie van gemeentelijke steun, betrokkenheid uit de buurt en harde inzet zou een gratis festival als dit niet haalbaar zijn.
Een kwetsbaar maar flexibel model
Het ‘pay as you like’-model kan in dat licht op twee manieren worden gelezen. Enerzijds als een aantrekkelijke, laagdrempelige manier om cultuur toegankelijk te houden voor iedereen, ongeacht portemonnee. Anderzijds als een noodzaak in een tijd waarin subsidiegeld allesbehalve gegarandeerd is, want door niet volledig afhankelijk te zijn van één inkomstenbron, blijft een festival als dit mogelijk juist beter overeind in onzekere financiële tijden.
Voor bezoekers aan de Sloterplas voelt een avondfilm onder de sterrenhemel misschien vooral als een cadeau. Maar dat cadeau bestaat alleen omdat buurtbewoners, vrijwilligers en de gemeente ieder een stukje bijdragen, want zonder hen zou het feest zo voorbij zijn.
